Page 190 - Дуендун
P. 190
МАТВЕЙ АЛЕКСЕЕВИЧ АЛЕКСАНДРОВ (1798-1860)
XIX үйэ бастакы аҥаарыгар олохтоох былааһы, нэ наука эйгэтигэр туттуллар, онтон маассабай
сууту-сокуону тутан олорор, салайар-дьаһайар чи- ааҕааччы билиитигэр-көрүүтүгэр өссө да тахса илик.
новниктар, баай-тойот сиэрэ суох ньүдьү-балай Сиһилээн эттэххэ, ааптар өлбүтүн кэннэ поэма
батталларын утары туран, тосту-туора сигили-
ордон сылдьар үс экземплярыттан биир толорула-
лээх-майгылаах, кыра-хара дьону баттаан- үктээн рын туһанан Өлүөнэ умнаһыгар эдэригэр учууталлыы
туора топпут баайДар уһаайбаларыгар хорсун сылдьыбыт Н.Ф. Борисовскай диэн демократ-поэт
саба түһ үүлэри оҥорон, уйаларыгар ууну киллэр- үүт- үкчү ааттаах эрэ буолбакка, айымньы сюжетын,
бит итиэннэ үйэ чиэппэрин устата Саха уобалаһын бэл геройдарын ааттарыгар тиийэ бэрт кыра улары-
үрдүнэн эрэ буолбакка, ыраахтааҕы былааһын адми- тыылаах эрээри быдан судургу, ааҕарга чэпчики хоһоон
нистрацията кытта орооһуор диэри киэҥ аймалҕаны киэбинэн суруйбут итиэннэ кэлин бэйэтигэр плагиак-
таһаарбыт, таһыыр да, хаа йыы, хаатырга модун са- ка тиийэ буруйу сүктэрбит поэматын 1897 сыллаахха
наатын булгуруппатах Манчаары Баһылай - Василий тахсыбыт иккис кинигэтигэр киллэрбитэ биллэр.
Федоров туһунан фольклор, уус-уран уонна научнай
литератураттан аахпатах, билбэтэх эбэтэр истибэ- Ити да айымньыны билиҥҥи ааҕааччы булан бил-
тэх саха тыллаах суоҕа чахчы. сэрэ уустук. Арай, саха биллэр ученайдарыттан биир-
дэстэрэ, Саха сирин историятын сырдатыыга ураты
Манчаары уобараһа уонна кини хорсун дьайыылара
көрүүлээх наука доктора, профессор Федот Григорье
өссө бэйэтэ тыыннааҕар нуучча норуотун прогрессив- вич Сафронов маҥнай «Полярная Звезда» сурунаал
най өйдөөх-санаалаах, демократтыы көрүүлээх 1980 сыл 3-с нүөмэригэр таһааттарбыт ыстатыйа-
итиэннэ суут-силиэстийэ үлэһитин эбээһинэһинэн тыгар, кэлин 1991с. «Василий Манчары» диэн ССРС НА
кини дьыалатыгар быһаччы кыттыыны ылбыт Мат Саха сиринээҕи Научнай Киин типографиятыгар тус-
вей Алексеевич Александров түҥкэтэх, «эрэһиэҥкэтэ па кинигэнэн бэчээттэппит киэҥ ырытыылаах науч-
суох түрмэнэн» аатырар Саха уобалаһын услуобуйа- най үлэтигэр М.А. Александров уонна Н.Ф. Борисовскай
тыгар саха дьадаҥыта батталы утары турунуутун
холобурун быһыытынан ылынан «Манчаары саха» «Якут Манчара» поэмаларын тиэки һин сыһыарыы
быһыытынан киллэрбит.
(«Якут Манчара») диэн романтическай поэманы айан,
аан бастаан нуучча литературатыгар киллэрбитэ Кинигэ, олох тутула айгыраабыт итиэннэ дьиикэй
биллэр. ырыынак түбүлээбит хара балаһа кэмигэр тахсан,
бэчээтинэн сырдатыллыбакка, киэҥ эйгэҕэ биллибэк-
Айымньылара ааптар тыыннааҕар ситэ-хото бэ- кэ-көстүбэккэ хаалбыта. Арай, научнай эргимтэ эрэ
чээттэммэтэх буолан, илиинэн суруллубуттан үс эк иһинэн туттуллар, туһаныллар буолуохтаах.
земпляр гына массыыҥкаҕа баттаммыт «Сибирская Холобур, мин ааспыт үйэ 60-нус сылларыгар уни
поэзия Матвея Александрова. 1828-1852г.г» диэн су- верситет саха салаатыгар үөрэммит, Матвей Алек
руктаах хас да холбуу тигиллибит тэтэрээттэринэн сандров Манчаары туһунан ханна да бэчээккэ тахсы-
сирДэтэн ырытыы литературнай кириитикэ итиэн-
батах, ону ааһан букатын Да сүппүт курДук истэр
