Page 191 - Дуендун

Иннокентий Сыроватскай - Дүөндүн

поэматын преподавателлэрим лекцияларыттан вич Александров 1798 сыллаахха Курскайга төрөөбүт.
билэр уонна саха литературатын, историятын сэр- Онно духовнай семинарияны бүтэрбит. Россия Госу-
гиир киһи, профессор, буолаары буолан устудьуоннуур дарственнай сыһыаннаһыыларга Департаменыгар
сылларым декана, Манчаары Баһылай туһунан кини- сулууспалаабыт. Декабристар сабыдыалларынан де-
гэтин ааҕыахтааҕар, букатын да истибэккэ сылдьы- мократтыы өйү-санааны иҥэриммит бэйэтин кэмин
бытым. Кинигэни маҥнай уонча сыллааҕыта Москва прогрессивнай дьонуттан биирдэстэрэ этэ.
«Бэс Чагда» санаторийын библиотекатыгар түбэһэ
түһэн ааҕар дьолго тиксибитим. 1827 сыллаахха ыраах Камчааккаҕа начальник су-
руксутунан, салгыы 1831 сылтан 1833 сылга диэри
Онтон ыла XIX үйэҕэ суруллубут, саха норуота на- уокурук комиссарынан сулууспалыыр. Саха уобалаһы-
циональнай геройунан билинэр Манчаары туһунан аан гар 1833-1841с.с. уобаластааҕы суут дуоһунастаах
бастакы дьоһуннаах айымньы тоҕо баччаанҥа диэри үлэһитэ буолар. Ити сылларга Манчаарыны уонна
киэҥ эйгэҕэ биллибэт, саатар сахалыы тылбааста- кини доҕотторун халабырдаах дьайыыларын сууту-
аһыҥҥа ким да ылсыбатах бэйэтэй диэн санаа-оноо нан уодьуганнааһын муҥутаан турар кэмэ этэ. Де-
охсуллан ааһар буолбута. мократтыы өйдөөх-санаалаах суут үлэһитэ Манчаа-
Онтон дьэ, кэлин кинигэлэнэн баран, ол эмиэ бэйэтэ рылаах дьайыыларыгар суутунан ылыллар хабыр
уһун остуоруйалаах да тэнийэ барбаппын. Быһаччы эт- уураахтары сокуоҥҥа сөп түбэһиннэрэн чэпчэтэргэ,
тэххэ, ааспыт үйэ сүүрбэһис сылларыттан Манчаа ры кыра буруйдаахтары хаайыыттан босхолуурга тиийэ
уобараһын саха норуотун национальнай геройунан би- көмүскүүрүн иһин туора көрүллэн, Иркутскай генерал-
линиини мэлдьэһэр саба түһүүлэр күдьүс-күдьүс тахса губернаторын дьаһалынан Енисей губерниятыгар
туруулара ордук билигин, үйэ уларыйбытынан туһана Канскайга судьуйанан көһөрүллүбүт. Олоҕун тиһэх
сатааччылар сэбиэскэй идеологияны тэпсии ухханы- сылларыгар Иркутскайга олорбут. Сэллик ыарыыт-
гар олорсуулара ордук сэтэрээн иһиэх майгытыттан тан 1860-нус сыллар эргин өлбүт, уҥуоҕа куорат
Манчаары тыыннааҕар сирэй билэр ааптар дьиҥ чах- Иеру салимскай кылаһыыбатыгар көмүллүбүт.
чыларга олоҕуран айбыт уонна кини айымньытын Матвей Александров XIX үйэтээҕи Сибиир биллэр
сю жетынан суруллубут иккис поэма тоҕо сахалыы суруйааччыта этэ. Поэт, прозаик, драматург, сатирик
тыллаах ааҕааччыга тиийиэ суохтааҕый диэн санаа- быһыытынан элбэх хоһоону, поэмалары, кэпсээннэри,
нан салайтаран, итиэннэ Матвей Алексеевич Алек­ драматическай айымньылары суруйан хаалларбыта.
сандров 2023 сылга төрөөбүтэ 225 сыла туоларынан Олортон тыыннааҕар 6 эрэ хоһоонун бэчээттэппит.
били, «миигинниин биэс хааһах» диэбиккэ дылы, нуучча Саха тематыгар «Манчаары саха» поэматтан ураты
поэттарын хоһооннорун тылбаастааһыҥҥа холонуу- хас да айымньылаах. Википедияҕа суруллубутунан,
ларым уоппутунан быйыл ылсыбыт сыралаах үлэм урут чинчиһиттэр харахтарын далыгар киирбэтэх
түмүгүн ааҕааччы дьүүлүгэр таһаарарга сананным. «Бут Харак» Диэн псевДонимнааҕа сахалыы Да буолуон
Айымньылар ааптардарын туһунан ааҕааччыга сөп курдук эбит.
кылгастык билиһиннэрэр буоллахха, Матвей Алексее­