Page 64 - Майаҕатта Бэрт Хара

риэтэ, урут ыттарар майгылаахтара үһү). ылынан кэлэҥҥин көмүскээн абыраатыҥ,
Дьэ били ох Бэрт Хараны быарын көдьүүспүн күннэттиҥ, туһабын тосхот-
хаба ортотунан дьөлө түһэн истэҕинэ, туҥ, соргубун соноттуҥ, өрөгөйбүн үрдэт-
Бэрт Хара ыырааҕын быыһыгар кыбы- тиҥ, үөрдүм-көттүм. Барар күнүҥ буол-
тан «лып» гыннаран ылбыт. Онтон Бэрт ла, балбыччы манньаҕын барҕалыыбын;
Хара «ортум эбээт» диэн үөрэн-көтөн айанныыр күнүҥ буолла, атаҕыҥ собо-
туран, били кураахтаах ньир муос саа- лоҥун ааттыыбын. Сүүйэн ылбыт сүүс
тын туора тутан, сырыттаҕына сыаҕа сы- сүөһүбүттэн түөрт гыммьгт биирдэрин,
рыыргыыр, эргийдэҕинэ эккэ эргийэр, сүүрбэ биэс сылгыны, биэрэбин».
идэмэрдээх иҥсэлээх эбиэн куйаар оҕун Онно туран Бэрт Хара маннык эппит:
ууран баран, нөҥүө кулгаах тааһыгар диэ- «Үтүө убайым, ытык кырдьаҕаһым, мин
ри иэмэх курдук төгүрүччү тардан баран, эйигиттэн кэтит сэтии сиэтээри кэлбэтэ-
толкуйдана турбут. «Бу тонус уолаттара ҕим, уһун үүрбэ үүрээри оонньообото-
барахсаттары икки маҥнайгы оонньуу- ҕум, сүөһүнү сөбүлээбэппин, сылгыга
бар эгэлгэтэ суох кыайдаҕым, үһүс оон- сытыырхайбаппын, ынахха ымсыырбап-
ньуубар өлөрөн кэбистэхпинэ үлүгэрдэрэ пын. Эйигиттэн киһи буолар кэскил тэ-
улаатыа буоллаҕа, оонньуунан сылтаан, рийээрэй диэн кэтэһэбин, саха буолар
оһолу оҥордохпуна олус одууга барам- саламта салайаарай диэн саныыбын, ити
мын, ох тыллаахтар ордук саҥарыахтара кыыс оҕоҕун Тыҥааны Куону миэхэ кэк-
буоллаҕа, аат былдьаһыытынан сылтаан кэлэһэ сытар кэскиллээх кэргэҥҥэ, хоон-
алдьархайы оҥордохпуна, атын улуус ал- ньоһо сытар холоонноох доҕорго холбоон
бастаахтара атыҥырыы санаатахтарына, биэрдэргин сөп буолуо этэ».
аныгы үөскүүр ыччаппар амныа буолуо Маны Тыгын истэн баран эмиэ ман­
буоллаҕа. Бэйи, мин кинини өлбөт тына, нык диэн тылы эппит: «Дьэ кутукаам,
түөрт лабаатыттан биирдэрин бааһырдар эн эр киһи быһыытынан этиэх тылы эт-
тына тутуннахпына табыллыыһы» дии тэҕиҥ, аҥаардас киһи быһыытынан саҥа-
санаан баран ыһыктан кээспитэ, эрбэҕин рыах тылы саҥардаҕыҥ буолан баран,
тыаһа «тас» тына түспүт, ох тыаһа иһиирэ мин кыыһым бардам майгылаах, өһөс
түспүт. Бүлүү киһитэ ох ортотунан кэлиэ үгэстээх, буолбат муокастаах, эн бар диэ-
диэн оҥостон турдаҕына хаҥас буутун битиҥ иһин ээх диэ суоҕа, сөп диэбитиҥ
таһын быһа сүүрэн ааспыт. Киһи аҥаар иһин сүөл диэ буоллаҕа, онон арай бэйэҥ
атаҕа суох буолан, ыалдьан-ынчыктаан, кэс тылла кэпсэтэн, аман өстө амалыһан
уҥа атаҕынан кылыйан кэлбит. Маны көрдөҕүҥ».
корон баран Тыгын кырдьаҕас дьоно уруй Били кэпсэтэр тылларын Тыҥааны
бөҕөнү уруйдаабыттар, айхал бөҕөнү Куо хаҥас диэки сылдьан кэрэ-чуор кул-
айаатаабыттар. гааҕынан истибит, кэккэ чолбон оройунан
Оонньуу онон уурайбыт, уруу атта- дугуйдаабыт. Сарыы таҥаһын таҥныбыт,
нарьҥар аахсаннар Тыгын кырдьаҕас Бүлүү ох курдук оҥостубут, кустук курдук куо-
баайытган күрэх былдьаһыытын көдьүүһүн, һаммыт уонна, хаас оҕотун курдук хана-
оҕо киһи оонньуутун, аат былдьаһыытын рыйан кэлэн, Бэрт Хара диэки супту одуу-
абыраҕын сүүс сылгыны төлөппүт. Онон лаан сойуодуйан туран эппит: «Дьэ мин
уруу аттанан баран хаалбыт. эйиэхэ күнү корон туран күөммүн биэрэн,
Уруу кэнниттэн Бэрт Хара барара ыйы корон туран ылынан барыам суоҕа,
буолбут. Тыгын кырдьаҕас туран сүһүөҕүн арай эн сыһыыттан сылгылаан, хонуут-
сүгүрүтэн, хоолдьугун хоҥкутан, хара тан хомуйан, толоонтон тутан ылыаҥ»,—
күлүтэр хаптайан туран тыл этэр: «Үтүө диэн баран дьиэ аана «тэп» гынан, халҕан
доҕорум, үчүгэй быраатым, үөскүүр ыч- тыаһа «хап» гынан, кыталык оҕотун кур­
чатым, атын улуус дьоно кэлэн ааҥныыр дук кылбарыс гынан хаалбыт.
күннэригэр ааттаһыыбын ылынан кэлэн Бэрт Хара кэнниттэн халты харбаабы-
харыстаан абыраатыҥ, күрүөх дьон көһөн тынан, сиирэ тутуспутунан таһырдьа ыс-
кэлэн күрүөһүлүүр күнүгэр көрдөһүүбүн таммыт. Тыҥааны Куо туе соҕуруу диэки