Page 50 - Өнөрдөр Аҕа дойду сэриитигэр. I чааһа

буоларбытын, Советскай Ийэ сирбитин тэҥҥэ көмүскүүрбүтүн,
оннооҕор бу биһиги, сахалар курдук кыра омук дьоно, тоҥ
буордаах, тымныы кыһыннаах муустаах акыйаан кытыытыттан
көмүскэһэ сылдьарбытын бэлиэтээн ыллым. Ону баара сорох
саллааттар бу доҕорум паегун былдьаан ылаллар эбит, ону олох
сөбүлээбэппин, салгыы маннык тахсар буоллаҕына байыаннай
трибуналга үҥсэрбин эттим. Командир да улаханнык кыыһырда,
баппаҕайынан остуолу охсон «лас» гыннарда:
- Саллаат Сергеев сөпкө этэр, - диэтэ. Ким да тугу да саҥар-
бата, бары «ньим» түһэн олордулар.
Аҕа дойду сэриитин историятыттан да көстөрүнэн, Харьков
куорат иһин кырыктаах кыргыһыылар буолбуттара биллэр. Куо-
раты хас да төгүл төттөрү-таары ылсыы буолбут. Ол туһунан Ни-
колай Михайлович биир түгэни кэпсээн турар. Эмиэ бэйэтин
тылынан кэпсиибин:
- Итини кэпсиир олус судургута суох. Чэ, ол да буоллар
кэпсиибин, буолбут суол буоллаҕа. Биһиги чаастарбыт өстөөх ки-
миитин төттөрү охсо сыппыттара. Унньуктаах уһун ардах субуруччу
күнүстэри-түүннэри түһэ турбута. Сир-дойду ибили сытыйбыта,
техника сырыыта ыараабыта. Онон өстөөх харса суох кэлэ-кэлэ
буомбалаан тахсара. Биир оннук түбэлтэҕэ чугас түспүт бомбаттан
оскуолка ыстанан мин аҥаар илиибин таарыйда. Соччо улахана
суох да буоллар, эмтэнэр наада буолта. Онон санчааска барар буол-
лум. Күн киэһэрэн, хараҥаран эрэрэ. Атаҕым анныгар бадараан, уу
баһылла сытара сатыы киһи хаамара ыараан иһэр курдуга. Утаппы-
тым, аччыктаабытым даҕаны. Куорат кытыытыгар, дьоҕус дьиэлээх
биир ыалга киирдим. Дьиэҕэ оҕонньордоох эмээхсин бааллара.
Дьиэлэрэ сып-сылаас этэ. Сытан сынньанан барыахха бэрт эбит
дии санаатым. Дьиэлээх оҕонньор остуол баһыгар аһаан кимиритэ
олорорун көрөн, хайдах эрэ сиэмэҕэ киирэн мотуйа олорор моҕо-
тойу санаан ыллым. Эмээхсин хаҥас диэкиттэн иһит аҕалан чэй
кутта, остуолга ыҥырдылар. Остуолга араас ас-үөл бөҕө. Оҕонньор
сыры-сымнаҕас үрүҥ килиэпкэ халыҥ баҕайы арыыны сыбаабыт,
халбаһыыны быһан арыылаах килиэбин үрдүгэр уурбут уонна тии-
һэ суох айаҕар бокуойа суох симэ олорор эбит. Килиэбин дьүккү-
йэн-дьүккүйэн антах ыытта уонна:
- Бу Гитлер аҕа, арыыта, бу кини дэлэй остуола, - диэн баран
элбэх бааҥкалар туралларын ыйда. - Эһиги Сталиҥҥытыгар ман-
нык ас баар дуо? Суоҕа биллэр буоллаҕа. Уолум киһи ас мөлтөх
диэн суруйбута, - диэтэ. Мин олус соһуйдум. Турар сирбэр оло-
46