Page 190 - Сэрии кэмин оҕолоро 2 кинигэ
P. 190
II ӨСПӨХ нэһилиэгэ
Ильина Татьяна Николаевна
Мин 1931 с. муус устар 24 күнүгэр Уус Алдан оройуонун
2 Өспөх нэһилиэгэр Дыгдаал бөһүөлэгэр Быыччы түөлбэтигэр
холкуостаах кэргэҥҥэ күн сирин көрбүтүм. Амарах майгылаах
аҕам Румянцев Николай Дмитриевич II — бу дойду олохтооҕо.
Мин төрүүрбэр кини Дьокуускайга каадрдары бэлэмниир куу-
руска үөрэнэ сылдьыбыт. Үөрэнэн тахсан баран саҥа тэрилли-
бит «Сардаҥа» холкуоска ыанньык сүөһү пиэримэтин сэбиэдис-
сэйинэн үлэлээн барбыт. Үлэҕэ-хамнаска үтүрүттэрдэҕэ буолуо,
миигин муус устар 24 күнүгэр олохтоох сэбиэккэ саахсатаппыт.
Ийэм барахсан Чэриктэйтэн төрүттээх эбит, холкуоска ыан-
ньыксыттаабыт. Ийэм эрэйдээх уһун олоҕу олорботох, мин
оскуолаҕа киириэм иннинэ ыалдьан олохтон туораабыт.
1940 сыл күһүнүгэр мин Батыйалаах 4 кылаастаах оскуолатыгар үөрэнэ киирби-
тим. Оскуола дириэктэрэ Егоров Василий Иосифович, 1 кылааһы Белолюбская Марфа
Ивановна, 2-3 кылаастары Неустроева Матрена Захаровна, 4 кылааһы Егоров Василий
Иосифович үөрэппиттэрэ.
1 кьыааһы бүтэрдэҕим сайын 1941 с. бэс ыйын 22 күнүгэр аан дойдуну атыйахтаах
уу курдук аймаабыт Аҕа дойдуну көмүскүүр улуу сэрии саҕаламмыта. Аҕам ити сайын
бэбиэскэ тутан атырдьах ыйын 12 күнүгэр сэриигэ барбыта. Өспөх нэһилиэгин түөрт
холкуоһугтан нэһилиэк чулуу, чэгиэн-чэбдик 29 эдэр дьоно сэриигэ барбыттара. Ки-
нилэртэн 21 киһи төрөөбүт алаастарыгар, алаһа дьиэлэригэр эргиллибэтэхтэрэ, көмүс
уҥуохтара сэрии толоонугар күл, көмөр буолан хаалбыта, ол иһигэр мин аҕам 1942 с.
Москва аннынааҕы кыргыһыыга өлбүтүн туһунан биллэрии кэлбитэ. Инньэ гынан
мин 10 сааспар төгүрүк тулаайах хаалбытым. Ийэтэ, аҕата, бииргэ төрөөбүттэрэ, чугас
аймаҕа суох буолуу кутурҕанын, хомолтотун, ааспат арахпат аһыытын-кутуутун эп-
пинэн-хааммынан билэн улааппытым. Сэрии буолбут сайыныгар оскуоланы Батыйа-
лаахтан Дыгдаалга нэһилиэк түөрт холкуоһа көһөрөн аҕалан туппуттара. Бу уоттаах сэ-
рии үгэннээн турдаҕына, дьоммут бастыҥнара сэриигэ ыҥырыллан бара турдахтарына,
сут-кураан сатыылаабыт кэмигэр хайа төрөппүт бачча ыраахтан өйүөлээн-тайаалаан
оҕотун кыайан үөрэттэриэй, хайа оҕо аччыктыы сылдьан, хантан ылбыт сэниэтинэн
сатыы сылдьан үөрэнэр кыахтаах буолуой. Онон оскуола Дыгдаалга көһүүтэ нэһилиэк
бары холкуостарын муҥура суох ситиһиилэрэ, оҕолорго да, төрөппүттэргэ да олус ула-
хан чэпчэтии этэ. 2-с кылааска Дыгдаалга үөрэнэрбэр Суҥхалыырап үөрэппитэ, Таатта
киһитэ быһыылаҕа, аатын, аҕатын аатын умнубуппун. Бу кылааска хайдах үөрэммитим
туһунан өйбөр туох да хаалбатах. 3-4 кылаастарга биһигини Саввин Георгий Ионович
(Автоном Георгиевич аҕата) үөрэппитэ. Кыһын оскуолабыт наһаа ты.мныы этэ, чэрэ-
ниилэбит тоҥон хаалара, (билиҥҥи курдук бэлэм уруучука суоҕа). Бөрүөлээх уруучука-
бытын тыыммытынан ириэрэн, хоонньубутугар уктан суруйабыт, ол олорон тоҕон кэ-
биһэн марай бөҕө буолар буоллахпыт. 3-кэ үөрэнэ сылдьан хаһыа да буолан пиэнньэргэ
киирдибит. Ханнык эрэ бырааһынньыкка сыанаҕа тахсан мэктиэ тыл биэрдибит, он-
тубутун нууччалыы этитэн мун наатахтара үһү, хайдах баллырҕаан, сыыҥ-сыраан айгы-
стан эппиппит эбитэ буолла, өйдөөбөппүн. Баһаатайбыт Румянцева Мария Васильевна
(Пахомова Светлана Ивановна аймаҕа) үгүспүтүгэр саҥа хаалтыс баайталаабыта. Ол
саҕана Зоя Космодемьянскаяны фашистар ыйаан өлөрбүттэрин туһунан Мария Васи-
льевна кэпсиирин, ыйанан турар өлүгүн көрөн наһаа дьулайбыппын өйдүүбүн.
Биирдэ Георгий Ионович ыалдьан хаалла. Бүтүннүү саһаран хаалбыт. Кылааска
ыскамыайкаҕа сытан эрэн үөрэтэр курдук өйдүүбүн. Кини эмкэ барбытын кэннэ
биһигини Варвара Петровна үөрэппитэ. Биһиги учууталбытын ахтан аҥаарбыт буол-
ла. Учууталбыт хаһан кэлэрин күүтэбит. Саас кэлбитигэр үөрбүппүтүн эриэхсит, аата
186
