Page 227 - Сэрии кэмин оҕолоро 1 кинигэ

___________________________________________ КУРБУҺАХ нэһилиэгэ

кэлэр этилэр. Онно ким хортуоппуй, хаппыыста, үүт биэрэллэр этэ. Ас, таҥас суоҕа.
Тыаҕа хаалбыт дьон хоргуйан өлүтэлээбиттэр, олору көмөр да киһи суох буолан мун-
ньан баран өтөх умуһаҕар быраҕаллара үһү.
Онтон өҥ буолан, олох көнөн барбыта. 1943 сыллаахха үөрэнэ киирбитим. Биһиги I
кылааһы бүтэрбиппит кэннэ, оскуолабыт VII кылааһа сабыллан, 4 кылаастаах буолбу-
та. Ол иһин IV кылааһы бүтэрэн баран, атын сиргэ баран үөрэнэр кыах суох буолан,
оҕо бөҕө салгыы үөрэммэккэ, холкуос үлэһитэ буолар дьылҕаламмыта. Оччотооҕу оҕо
8-9 сааһыттан улахан дьону кытта тэҥинэн үлэлиир этибит. Саас ыһыы үлэтэ, сайын
от, күһүн сиэмэ хомуура буолара.
Кэлин, 7 кылааһы бүтэрэн баран, салгыы үөрэммэккэ, дьоммор көмөлөһөөрү хол-
куоска ыанньыксыттаабытым. Кыра эрдэхпиттэн сүөһүгэ сыстаҕас буолан, дьон
тэҥинэн үлэлээбитим.
Билигин тыыл бэтэрээннэрэ аҕыйаатыбыт. Доруобай өттүбүт холкуоска, сопхуос-
ка үлэлээн биэнсийэҕэ тахсан олоробут. Оҕо сааспытыгар сукка төһөлөөх аччыктаан,
эрэйи-кыһалҕаны көрбүппүтүн ахтыахпын баҕарбаппын. Барыта үчүгэй эрэ буоллун,
оҕолорбут, сиэннэрбит кыһалҕаны билбэккэ, үөрэхтээх, үлэһит, үтүө дьон буолалла-
рыгар баҕарабын.
2020 с.

Аммосова Матрена Ивановна

Мин 1932 сыллаахха сэтинньи 17 күнүгэр Курбуһах нэһи-
лиэгэр «Толоон Эбэ» холкуоска төрөөбүтүм. Ийэбит Копырина
Федора Григорьевна эмискэ тымныйан өлбүтэ, аҕабыт Аммосов
Иван Данилович биэс оҕоҕо сукка аҥаардас хаалбыта. Сукка икки
оҕо өлбүтэ. Аҕабыт биһигини: миигин, убайбын Бүөтүрү уонна
эдьиийбин Федораны кыаҕа суох буолан үөрэтгэрбэтэҕэ. Биһиги
бэрт кыра сааспытытган үлэлээбиппит, сайын холкуоска хортуос-
ка сыыһын ыраастьгырга, сиэмэ итигэстииргэ сылдьарбыт.
Сэрии буолбут сылларыгар биһиги холкуостан саамай үлэ-
ни-хамнаһы кыайар, күөгэйэр күннэригэр сылдьар эдэр дьоммут
утуу-субуу бэбиэскэ тутан Ийэ дойдуларын көмүскүү фроҥҥа
барбыттара. Сэриигэ барааччылары атаарбыттарын өйдөөбөп-
пүн. Барааччылар биир-биир ыҥырыллаллара. Ыҥырыллыбыт уолаттары арай дьонно-
ро ытаһан-соҥоһон, уот оттон, өйүө-тайаа астаан ыыталларын өйдүүбүн.
Сэрии сылларыгар холкуоспутугар аҥаардас дьахталлар, оҕолор, үлэни кыайбат дьон
хаалбыппыт. Оччолорго холкуоспут бэрэссэдээтэлинэн Аммосов Михаил Иннокентье-
вич хаалбыта. Сүрдээх үчүгэй өйдөөх-санаалаах, дьаһаллаах буолан, сут кэмигэр Толоон
Эбэ кыра оҕолоругар анаан дьааһыла аспыта. Ол дьааһыла аһыллыытыгар Мэхээлэ:
«Сут буолан оҕолору аччыктатымаары бу дьааһыла астыбыт», — диэн тыл эппитин өй-
дүүбүн. Биһигини остуол тула олордубуттара уонна алаадьы буһаран сиэппиттэрэ. Ити
курдук бэрэссэдээтэлбит холкуоһун хас биирдии олохтооҕо аччыктаабакка тыыннаах
хааларын туһугар кыһаллара сүрдээх этэ. Сут-сутурҕан кэмигэр, сорох дьон ас-таҥас
үчүгэйдик тиийбэт буолан, ыалдьан сытан хаалбыттарын туруораары, эбэтигэр киирэн,
үксүн мууһун бэйэтэ анньан балыктаан, сыппыт дьонун туруорбута. Ити курдук биһи-
гини сут кэмигэр эбэбит барахсан батыгынан күндүлээн аччыктаабакка туораабыппыт.
Уоттаах сэриитгэн Аммосов Петр Васильевич уонна Гаврил Бурнашев-Чөөччө уола
атаҕа суох буолан эргиллибиттэрэ уонна барбьгг уолатгарбыт үгүстэрэ төннүбэтэхтэрэ.
Биһиги аҕабыт, уус буолан, холкуос туттар сэбин-сэбиргэлин барытын оҥорон,
өрөмүөннээн күнү быһа тимири таптайарын өйдүүбүн, онно миигин уоту күөртэ-
тэн көмөлөһүннэрэр этэ. Аҕам барахсан куртаҕынан ыалдьар буолан, хааһы оҥостор

223