Page 275 - Сэрии кэмин оҕолоро 1 кинигэ

ЛӨГӨЙ нэһилиэгэ

Өспөххө кэлэ-бара сылдьан атыыһыттаабыт. Олорор сирбитигэр
батыыһа суох буолан, ийэм миигин төрөтөөрү Дүпсүн балыыһа-
тыгар киирбит. Ити 1944 сыл, сэрии буола турар кэмэ. Ол сыт-
таҕына, икки уола эмискэ ыаддьан утуу-субуу өлөн хаалбытгар.
Ийэм онтон сылтаан ыалдьа сыһар, ыараханнык оҕолонор. Мин
эмиэ иринньэх оҕо эбиппин. Уолаттар өлөннөр, төрөппүт аҕам
аһыйан, мин да төрөөбүппэр кыһаммат, наадыйбат буолан, усту-
нан арахсыбыттар. Түөрт сааспар диэри ийэбинээн иккиэн эбэ-
битин кытта олорбуппут. Онтон ийэбин Бережнев Уйбаан диэн
лаппа аҕа саастаах киһи кэргэн кэпсэтэн көһөрөн ылар. Уйба-
антан утуу-субуу 6 кыыс, 1 уол төрүүр. Мин, улахан киһи буо-
ламмын, ийэбэр көмөлөһөн оҕо көрөөччү, ас астааччы, дьиэһит
буолабын. 7-8 сааспар Эрбэһиҥҥэ олорон оскуолаҕа киирэбин. Оскуолабыт Чараҥай
диэн сиргэ баара. Таайым аахха олороммун кыстаабытым, үөрэммитим. Саас таайым
аах көһөн хаалбыттарын кэннэ, дьиэҕэ соҕотох хаалбытым. Ийэм ыыппыт арыылаах
лэппиэскэтин сиирим. Миин иһэрбин өйдөөбөппүн. Оннук соҕотоҕун олорон ыал-
дьан хааллым. Кыайан үөрэнэ барбатым. Миигиттэн аҕа саастаах Эрбэһин кыыһа, мин
оскуолаҕа кэлбэтэхпиттэн кэлэн оһох отгон, аһатан, көрөн-истэн барара. Бэйэтэ ту-
лаайах, интэринээккэ олорор. Ол сыттахпына, быраастар кэлбиттэр. Кыыһым миигин
өйөөн-убаан быраастарга көрдөрбүт. Улаханнык ыалдьыбыт, дьонугар этиҥ диэбиттэр.
Кыыс Эрбэһиҥҥэ баран тыллаабыт. Дьоннорум оҕустаах сыарҕанан тиэйэн ылбыттар.
Хас да ыйы быһа эбэм отунан-маһынан эмтии сатаабыта. Хантан эрэ нуучча биэлсэри
аҕалан көрдөрө сылдьыбыттар. Эмтэнэн туһаммат курдук саҥарбыта. Синэ биир диэн
дьоннор тэлиэгэҕэ сахсыллыа диэн, эмиэ оҕустаах сыарҕанан тиэйэн Дүпсүн балыыһа-
тыгар илдьибиттэр. Ол балыыһаҕа өлөр-тиллэр икки ардынан уһуннук эмтэнэн үтүөр-
бүтүм. Үтүөрбүтүм кэннэ дьонум тоҕо эрэ салгыы оскуолаҕа үөрэттэрэ ыыппатахтар.
Ийэм оҕо эрдэхпинэ кэпсиир буолара. Кыра оҕоттон кырдьаҕаһыгар тиийэ, быһата,
сүһүөҕэр турар барыта, ханнык да үлэттэн толлон турбакка, чаҕыйбакка үлэлииллэрэ.
Сэрии кэнниттэн эр киһи диэн суоҕун да кэриэтэ этэ, ол иһин дьахтар үлэтэ, эр киһи
үлэтэ диэн арахсыы суоҕа. Ол курдук ийэм мас мастыыра, оттуура, сыарҕалаах оҕуһу-
нан муус, мас тиэйэрэ.
«Миигин 1957 сыллаахха, оччолорго 13 саастаах кыысчааны, хотоҥҥо ыанньыксыт
солбуйааччытынан үлэҕэ таһаарбыттара. Ийэм миигин сааһа кыра, сокуоннай да саа-
һын ситэ илик диэн тохтото сатаабытын биригэдьиир: «Үлэһит киһи тиийбэт, сүөһү
аччык туруо дуо?» — диэн үлэҕэ тахсарга күһэллибитим. Ол курдук сайын окко сылдьан,
бороон көрөн, ыанньыксыттаан үлэлээн барбытым. Барыта илиинэн үлэ буолан, оҕо
киһиэхэ ыарахана сүрдээх этэ. Таҥас-сап да мөлтөҕө, элбэхтэ тоҥон-хатан, ынах этэр-
бэһим, таҥаһым муус кырыа буолара. Ону таһынан дьиэҕэ илии-атах буоларым: оҕо көр-
сүүтэ, ас астааһына, кэтэх хаһаайыстыба сүөһүтүн көрүүтэ мин көмөтө суох буолбата.
Үлэлээбит сылларым тухары, оччолорго наҕараада диэн 3 солкуобай буолара, ол кэмҥэ
баһаам харчы, остуол чаһыта, остуол сабыыта курдук наҕараадаҕа тиксибитим!
1973 сыл ыам ыйын 9 күнүгэр Кэптэниттэн төрүттээх, тырахтарыыс идэлээх Да-
нилов Иннокентий Иннокетьевичка кэргэн тахсан 4 оҕону: 1 уолу, 3 кыыһы төрөтөн,
элбэх сиэн, хос сиэн сытын биллибит.

Дьячковскай Григорий Константинович

Мин 1938 сыллаахха муус устар 4 күнүгэр Дьокуускай куоракка күн сирин көр-
бүтүм. Төрөппүттэрим сут-кураан саҕана, Чурапчы оройуонун көһөрүүтүн кытаанах
кэмнэригэр, ыар олохтон эрдэ өлбүттэр. Онон Дьокуускай, Чурапчы, Мэҥэ Хаҥалас,
Уус Алдан оройуоннарыгар тулаайах оҕолору көрөр дьиэлэргэ, интэринээттэргэ олорон

271