Page 183 - Уйбаан Бахсылыырап. Сэрии кэмин оҕолоро - эйэлээх олох уустара

М.Н.Сибиряков Саха АССР 50 сылын көрсө 1972 сыллаахха “Сардаҥа”
сайылыгы саҥардан, аныгылыы олорор дьиэлээн, ынах ыыр киэн-куоҥ ти-
тииктээн, электрическэй уоту киллэрэн туттарбыта. Онон үлэһиттэр сайы-
лыкка үөрэ-көтө тахсар буолбуттара. Манна даҕатан эттэххэ, билигин Уус-
Алдан улууһугар саамай элбэх уонна чөллөөх сайылыктардаах нэһилиэгинэн
Байаҕантай нэһилиэгин ааттыахха сөп. Онно үтүөлээх дьонунан билиҥҥи
салайааччылар, ТХПК-ны үүннээн-тэһииннээн үлэлэтэр дьоннор Степан Пет-
рович Готовцев, Николай Саввич Хомподоев буолаллар. Нэһилиэккэ, бил-
лэн турар, урукку сүөһү ахсаана ханан да тиийбэт. Анастасия Романовна,
Артем Николаевич ыанньыксыттыылларын саҕана Танда отделениетыгар 1300-
1400 ынах сүөһүнү иитэллэрэ. Танда отделениета 1979 сылтан племенной
хаһаайыстыба буолбута. Онтон 1982 сылтан Танда отделениета биир ынахтан
2000 киилэ үүтү ыыры ситиспитэ.
Анастасия Романовна иккис уолун Саша кэнниттэн өссө аҕыста оҕолом-
мута. Шаповтар оҕолоро бары “хара үлэҕэ” эриллэн улааппыттара. Оҕолор
бэл оскуолаҕа үөрэнэ сылдьан дьонноругар ньирэй аһатан, сүөһүгэ көөнньөрбө
сиэтэн, уулатан көмөлөһөн хотонтон арахсыбаттар этэ. Шаповтар дьиэлэрэ
хотонтон чугас буолан (төһө да кыра, кыараҕас буоллар), түүн-күнүс ынах
төрүүрүн манааччы ыанньыксыттар, бэтэринээрдэр өрүү киирэн чэйдээн,
сээкэйи сэһэргэһэн тахсар этилэр. Шаповтар улахан уоллара Саша оскуола
кэнниттэн, өссө армияҕа барыан иннинэ биир ынахтан 2000 киилэ үүтү ыан,
бэл кырдьаҕас сүөсүһүттэри сөхтөрбүттэрэ. Саша армияттан кэлээт дьонугар
дьиэ маһа кэрдэн, онно дьонун үөлээннээхтэрэ, бэйэтин табаарыстара
көмөлөһөн, урукку дьиэлэригэр холоотоххо “ат эккирэтэр “ дьиэтин туппут-
тара. Ити 1990 сыл этэ. Аны бу сыл ийэлэрэ Анастасия Романовна биир
ынахтан 2193 киилэ үүтү ыан, “Коммунистическай үлэ ударнига” ааты чиэс-
тээхтик сүгэн, “Чемпион ыанньыксыт” аалай лиэнтэтин кэппитэ.

“Хотонтон Москуба чугас”
Маннык этиини колхоз, совхоз саҕана элбэхтэ истиллэр этэ. Кырдьыга
даҕаны оччолорго үлэһит киһи чиэстэнэр, бочуоттанар кэмнэрэ этилэр. Аас-
пыт үйэ 80-с сылларыгар «уларыта тутуу” уххана буолбута. Тыа сиригэр өтөр-
наар иһиллибэтэх “аренда, бэдэрээт” диэн өйдөбүллэр баар буолбуттара. Бай-
аҕантайга эрэ буолбакка, Уус-Алдан оройуонугар бастакынан Шаповтар дьиэ
кэргэнинэн бэдэрээккэ үлэлээбиттэрэ. Ол курдук, икки улахан кыыс оскуола
кэнниттэн тута кэриэтэ үөрэххэ барбакка ийэлээх аҕаларын кытта биир хо-
тоҥҥо ыанньыксыттаабытынан барбыттара.
Дунялаах Настя дьонноруттан хаалсыбакка, эдэр дьон быһыытынан өссө
ордук сүүрэн-көтөн үлэлээн, “Күөрүмэ” ферма үлэһиттэрэ 1988 сыл кыстык
6 ыйыгар 108 ынахтан 60135 киилэ үүтү ыабыттара. Ити үрдүк көрдөрүүлээх
үлэлэрин түмүгэр, совхоз профкомун председателэ К.М.Винокуров туруор-
сан, босхо путевка булан Шаповтары БСНХБ-га күүлэйдэтэ ыыппыта. Ула-
хан кыыс Дуня бараары сылдьан эмискэ муҥурдааҕынан ыалдьан кыайан
барбатаҕа. Анастасия Романовна, Артем Николаевич орто кыыстарын Нас-
тялыын дойду тэбэр сүрэҕэр Москваҕа БСНХБ-га сылдьан бэрт үчүгэйдик
күүлэйдээн кэлбиттэрэ. Үчүгэй үлэлэринэн чиэстэммит-бочуоттаммыт Ша-
повтар ыалга “Хотонтон Москуба чугас” диэн этии чахчы да туолбута.

12*
179