Page 278 - Уйбаан Бахсылыырап. Сэрии кэмин оҕолоро - эйэлээх олох уустара

тигээри сүөһү, сылгы тириилэрин талкынан имитэллэрэ. Ол тириини тутан,
эргитэн биэрэри эмиэ биһиги үлэлиирбит. Сороҕор улахан сүөһү тириитин
кыайбакка ытаһыы-соҥоһуу да буолара. Онон, сэрии кэмин оҕолоро, би-
лиҥҥи оҕолор курдук оонньуур, мэниктиир диэни билбэтэхпит, аччык аҥаар-
даах сылдьар оҕолорго сүүрэр-көтөр кыах да суоҕа. Аччыктыыры ааһан, аны
ыарыы-сүтүү сатыылаан оҕо бөҕө өлөрө.
Биир эмэ эр киһи, оҕонньор баара сиртэн от, тыаттан мас тиэйиитигэр
сылдьаллара. Сорох эрэйдээхтэр аччыктаан сиргэ охтоллоро, сыарҕалаах
көлөлөрө бэйэлэрэ кэлэллэрэ үгүс быһыылааҕа. Дьоммут төһө кыалларынан
биһигиттэн, оҕолортон, өлүүнү-сүтүүнү кистии сатыыллара.
Сэрии бастакы, иккис сылларыгар уот кураан буолан сылгы да, ынах да
сүөһү бөҕө көнньүнэн өлбүтэ. Биирдэ эбэм Анна Васильевна, миигин дьону
кытта собулҕа ыллара ыыппыта, оо, онно көрбүтүм билигин да өйбүттэн
тахсыбат. Ол собулҕаны саах сыбахтаах, буор муосталаах балаҕаҥҥа астаа-
быттара. Иһин хайыппыттарыгар киһи сөмүйэтин саҕа үөн бөҕө баара, көрөргө
ынырыга сүрдээх этэ. Эттэрин эттээн, миэхэ көхсүбэр икки ойоҕоһу баайан
биэрбиттэрэ. Дьиэбэр тиийбиппэр, эбэм барахсан үөрүү бөҕөтө: “Оҕом иитэр
киһи буолбут!..” — диэн ытамньыйан ылбытын өйдүүбүн. Ол эппитин буһа-
ран сиэбиппит да, туох да амтана суоҕа, ыстаатахха күүгэн тахсара.
Аччыктаан хоргуйбут дьон дыгдаччы иһэн хаалаллара. Бууттара ыстаанна-
рыгар баппат, сирэйдэрэ көрөртөн сүөргү гына дарбайа иһэрэ. Дьоммут эрэй-
дээхтэр астарын сыыһынан биһигини хатаҕалаан аһата сатыыллара. Саас хо-
рутуллубут бааһынаны бараналааһыҥҥа оҕус сиэтэн муҥнанарым. Ол сылдь-
ан, суха тиэрбит суолун кыайан атыллаабакка охтон баран, нэһиилэ турарым.
Күһүн бурдук быһыллыбытын кэннэ тохтубут сиэмэни итигэстээн хол-
куоска туттарарбыт, бэйэҕэ ылары көҥүллээбэттэр. Дьоммут синньигэс соҕус
уһуктаах мас оҥорон биэрэллэр, онон кутуйах ордуутун көрдүүбүт. Бурдук-
таах ордууга түбэстэххинэ “сыр” гына тыаһыыр, оччоҕо үөрүү бөҕө буола-
быт. Оннук бурдугу буллахпытына бэйэбит киэнэ, холкуос туппат. Хатаран,
суорунаҕа тардан лэппиэскэлээн сиибит, амтана саахардыҥы эрээри ыылаах
буолар. Күһүөрү кыһын бурдук астааһыныгар үлэлэһэрбит.
Биирдэ малатыылкаҕа баайыылаах түүтэҕи эриттэрэ туран, ырбаахым
тэллэҕиттэн хаптаран өлө сыспытым. Ырбаахым дуома эргэ тэрэпиискэ буо-
лан, тырыта баран тыыннаах орпутум. Үлэһит, сэниэлээх киһи диэн суоҕун
кэриэтэ, оҕонньоттор күһүн оҕону, дьахтары мунньан муҥхалыыр этибит.
Кыра оҕолор үксүн нырыыга, ойбоҥҥо быа угуутугар сылдьарбыт. Ити да
муҥхалааһыннарбытыгар балык киһи үөрэр гына үгүөрүтүк кэлбэт этэ.
Сэрии иккис сылыгар быһыылааҕа, биһиэхэ олус курааннаан от үүммэ-
тэҕэ. Биһиги ыал биир ынахтаахпытыгар салаа от көстүбэккэ эбэм, ийэм,
мин ытаһа-ытаһа ынахпытын өлөттөрбүппүт. Аны өрт уота баран, ойууру
уот сиэн дьиэбит таһыгар тиийэ кэлбит суоһа-суодала сүрдээх этэ. Эбэм
эрэйдээх миигин көмөлөһүннэрэн, утуйар таҥаспыт дуомун үрэх кытыыты-
гар таспыппыт. Ийэм сарсыарда эрдэттэн киэһэ хойукка диэри наар холкуос
үлэтигэр сылдьара. Эбэм эрэйдээх, аччыктыыр кыһалҕаттан, кэтит тирии
курунан иһин хам тардынара. Тугу булбутун сыыһынан миигин аһата сатыыра.
Хас да хонукка үөрэ отун аҥаардас хара ууга буһаран сиэбиппит, сэлиэй да
оҥорор бурдук суоҕа. Эбэм Аана барахсан итинник аһыыр-аһаабат муҥнана
сылдьан, 1944 сыллаахха өлөөхтөөбүтэ.
Сэрии саҕана “Буденнай” колхоз бырабылыанньатын бэрэссэдээтэлинэн
Бүөтүр Баһылайап үлэлээбитэ. Биир сыл өрүс эҥэр Түүлээх нэһилиэгэр Уус-
Таатта чугаһыгар Мөкүчү диэн сиргэ киирэн оттообуттара, биһиги дьоммут

274