Page 52 - Уйбаан Бахсылыырап. Сэрии кэмин оҕолоро - эйэлээх олох уустара

мемориал сэргэлэри тэйиччиттэн холбуу көрүүгэ ыйааһын өттүнэн кэлтэй-
диэ этэ. Онон художественнай сокуоннарга сөп түбэстин диэммит Суорун
Омоллооннуун итинник быһаарбыппыт”.
Сэргэ төбөтүгэр аарыма мас кытах чочуллубут. Кытах алын өттүгэр алта-
лаах былаахы маһынан биһиги көрдөхпүтүнэ долбуур курдук төгүрүччү ып-
сарыллан оҥоһуллубут. Ону маастар: “Саха төгүрүк остуолун үрдүгэр кытах
турар”, — диэн быһаарар. Сэргэ ис хоһооно маннык буолан тахсар: “Эйэҕэс
майгылаах, ыалдьытымсах саха дьоно маҥнайгы кэлии нуучча дьонун
күндүнэн-маанынан көрсүбүттэрэ”, - диэн. Кытахха кыракый алтаҥҥа
“Якольская земля многолюдна и конна” диэн. Бу эмиэ воевода тойоно күн
судаарга челобитнай суругуттан быһа тардыы.
Бүтэһик бэһис сэргэнэн “Кэскил сэргэтэ” биир уустук оҥоһуулаах сэргэ
туруоруллубут. Сэргэ үөһээ өгтө биир атахтаах “айах чорооно” арыылаах кымы-
һынан томточчу туолбут. Бу сэргэни өйдөөн көрдөххө чороон арыылаах кымыһа
кырылыы кыынньан, таһынан барыахтыы арыыта чороон айаҕын үөһээ өггүнэн
бырдьыгынаан көстөрө чахчы баҕайытык харахха быраҕыллар гына оһуорданан
оҥоһуллубут. Суруктаах плита алын өттүнэн (сэргэ ортотун диэки) кытыйа иһит
оҥоһуллубут. Ис хоһооно “Саха дьоно инники кэскилбит кэрэ, толору дьолло-
ох баай-дуол олох үөрүү-көтүү аргыстаах буолуохпут” диэн.
Бары сэргэлэр суруктаах түөрт муннуктаах чугуун билиитэлэрин тула-
лыы эҥин эриэккэс, араас бэйэлээх дьикти нарын сахалыы оһуордар хаймыы-
лыы киэргэппиттэр. Сэргэлэр бары даҕаны ис хоһооннорунан дириҥнэрин,
хас биирдии ойуута-оһуора, кэпсиир кэпсээнэ элбэҕин, оҥоһуута ырааһын
сөҕөҕүн эрэ. Сэргэ оҥоһуллубут мастара суоннара, уһуннара дэлэлээх киһи
эргитэн-урбатан ойуу-бичик түһэриэ да суох курдук. Дьиҥэр Бурцев бэйэтин
уончалаах уолун Ваняны көмөлөһүннэрэн туораттан көмөтө суох бу сэргэлэ-
ри оҥортообута. Бу 4,5-5 миэтэрэ уһуннаах, суон бэйэлээх сэргэлэри хайдах
кыайа тутан оҥороҕун диэн ыйытыыга Уйбаан эрдэттэн бэлэмнээх киһи
курдук кэпсээбитинэн барар: “Хайа да бэйэлээх аарыма, толуу маһы лэппиэскэ
тиэстэтин хаптатар бөлүөҥкэ мас курдук төп-төгүрүк гына оҥордоххо уонна
көнө сиргэ ууруллубут икки уһун хаптаһын үрдүгэр таһааран талбыккынан,
бытыылка курдук эргичиҥнэтиэххэ сөп...”
Уйбаан ити быһаарыытын күлэ-үөрэ, улахаҥҥа уурбатахтыы этэн кэби-
һэр. Дьиҥэр кини сэрии кэмигэр төрөөбүт (1943 с.) буолан, адьас кыра оҕо
сааһытган колхуос араас ыар үлэтигэр сайын өҥүрүк куйааска, кыһын хабыр
тымныыга буһан-хатан кииллийбит, чэрдийбит төһө да хатыҥыр буоллар,
эрэдэһин иҥиирдээх уол оҕото.
Быйыл сайын Уйбаан Бурцев Лөгөй тойоҥҥо аналлаах сэргэни музей
киирэр аанын таһыгар оҥоро сырыттаҕына, Саха сиригэр улаханнык биллэр
художник Эдуард Иосифович Васильев Суорун Омоллоон улахан портретын
суруйа сылдьар кэмэ этэ. Дьэ бу икки адьаһын тус-туспа да буоллар майгын-
наһар идэлээх дьон музей тусаһатын туонатыгар көрсүһэ түһэн билсиһэн,
кэпсэтэн-ипсэтэн табаарыстыы буолан устунан биир остуолга олорон чэйдээн,
айар үлэ араас боппуруостарыгар санаа атастаһар, сүбэлэһэр дьон буолаллар.
Кэлин мииннэрин билсибит дьон быһыытынан Э.И.Васильев Уйбааныгар
маннык диэн эппит:
— Маннык бэйэлээх уустук ойуулаах, оһуордаах, дириҥ ис хоһоонноох сэр-
гэлэри оҥорбут киһи дуоспуруннаах, лоп-бааччы өйдөөх-санаалаах, кэрэ сэбэ-
рэлээх уонна бу үлүгэрдээх аарыма мастары талбытынан эргичиҥнэтэн ойуу-
дьархаа түһэрэр киһи бөдөҥ-садаҥ, толуу, ыар-нүһэр, күүстээх-уохтаах көстүүлээх
киһи буолуо диэн өйбөр оҥорон көрөрүм. Онтон бу эйигинниин билсэн баран
санаабыт санаам төрүт сыыһа буолбутуттан бэйэбитгэн бэйэм сөхтүм.
48