Page 29 - Дүпсүн сирэ

кэйэн сууллары анньан түһэрэн, мутуктары-силистэри сүгэн-соһон киллэрэн,
ураһатын таһыгар аҕалан үлтү сынньан, тоһута кырбаан мастанан-уоттанан
олорбут. Бырааттара Бугуйас, Кутаахаан быһыйдарын, күүстэрин биллэрбэккэ,
убайдарын аатын күлүгэр бүгэн, көннөрү дьон кэккэтигэр сылдьаллар. Суор
Букдук сылгы-ынах ииттибитэ биллибэт. Балыгы, көтөрү-сүүрэри сонордоһон
булдунан иитиллибит.
Куруутун хайа муҥун хара тыа маһын кытта харсыһа, сонору эккирэтиһэ
сылдьыа баарай, бэртэри кытары илин былдьаһыан, үтүөлэри кытта үтүрүһүөн
баҕатыйар санаата улам ааспат-арахпат буолбут. Бэл утуйдаҕына түүлүгэр кии-
рэн, урааннаах уһун түүн ийэҕэ моруу буолан, баллыгыраан хонор. Ол мунугтан
ханна эрэ баран күүс холоһор санааламмыт. Ийэтигэр: «Чугас эргин булт мэ-
лийэргэ тиийбитин, күөллэригэр ыыр балык, хара тыатыгар төрүүр-ууһуур
сүүрэр атахтаах, көтөр кынаттаах бэркэ дьадайбытын, атын бултаах-булуулаах
сири булан көрдөрбүн диэммин арҕааҥҥы улуу өрүс тоҕойун кэрийэн көрөр
санааланным», — диэн эппит. Иитимньи, айах адаҕата буола сытар, элбэх хаар
баттаабыт ийэтэ «ээҕи» эрэ кытта сөбүлэстэҕэ дни. Кини онтон ордук иҥнэрэ
суоҕа биллэр. Санныгар саатын сүгэн, илиитигэр батыйатын тайахтанан, биир
чэмэлкэй ыраас сарсыарда туран арҕаа өрүс тардыытын туһа буоллун диэн тус
соҕуруу хаама турбут.
Ити иннинэ Суотту диэн билгэһит киһи баар сураҕын истэр эбит. Ула-
хан соруга: ол киһини булан көрүстэрбин, тылын-өһүн иһиттэрбин диэн.
Сайыҥҥы күн санньыйа арҕаалыар диэри хааман, өрүс эҥэлдьийэн көстөр
тардыытыгар лиҥкинэс тиит мастаах тыалары уҥуордаан, ыраас хонуулар
бүтэр уһуктарыгар, сэнньэкэ мыраан халдьаайытын үрдүгэр түөрт суонахтаах
буор моҕуол ураһаттан бур-бур буруо сыыйыллан тахса турар ыаллаах сир ба-
дахтаахха тиийбит. Ураһа таһыгар чугаһаан, тусаһаны сыныйан көрдөҕүнэ,
былыргы үйэтээҕи эһэ-эбэ, ол анараа өттүн санатыахха айылаах сири кыта­
ры сир сиксиктэнэн эрэр, сиртэн-буортан бэйэтэ үүнэн тахсыбыкка дылы
көрүҥнээх, кыраман элбэх дьыллар кырыаларын уулларбыт, кыраман үйэҕэ
тутуллубут, модьу, бөҕө-таҕа ураһа таһыгар тиийбит эбит. Сэп-сэбиргэл, сайба,
чардаат баар сибикитэ көстүбэт, буруо эрэ баарынан иһигэр киһилээҕэ бил­
лэр. Иһирдьэ киирэн, кимтэн кииннээх, хантан хааннаах туох дьон олорол-
лорун көрөн тахсаары, санныттан кэһэҕин устан, саатын, батыйатын кураах
дуома баарыгар өйөннөртөөн, ураһа модороон халҕанын арыйан, буор боруо-
гун атыллаан киирэн, үрдүк лөөкөй олорор мае баарыгар үдьүҥэҕин сыһыаран
сыныйан көрбүт. Нүһэр, баараҕай сэбэрэлээҕэ суоллубут, модьу сыбарҕан
үскэллээҕэ суҕараабыт, ахтар айыыттан анаттарбыт күүһүн-күдэҕин көрө мэ-
липпит, унуохтаах-тирии буолбут, кырдьар саас, сорсуйар муҥа солбонуппут,
сүүһүттэн лаппа тахсыбыт анаарыйар аарыма киһи уоттаах туой кыһатын
күөдьүтэн мае уурунан аргынньахтаан иттэ олорор эбит. Киһи харамай, бу
орто дойдуга уһуннук олордоҕуна, дьүһүн кубулуйар дииллэрэ кырдьык эбит.
Күөгэйэр күнүгэр модун буулаҕа көрүҥнээҕэ суоллан, элбэх хонук, сыл-хаар
солбонутан, этэ-хаана уостан, тыйыс сындааһына, бөҕө мөссүөнэ сындалы-
йан, халыҥ мүһэтэ хардастан, уҥуох-тирии дьардьамата силбэһэн, тыҥ гынар
тыына эрэ олордоҕо. Токурун-бокурун көннөрдөр балтараа саһаан холобур-
25