Page 33 - Дүпсүн сирэ

гас эргин дьиибэни, куһаҕаны оҥорооччунан аатырбыт Быгык түөкүн баара
иһиллэр эбит. Кутаахаан киирбэтэх кээнэли дьүһүннэнэн убайыгар Бугуйас-
ка тиийбит. Дьиэҕэ киирээт, тоҕо диэн ыйыттара барбакка: «Биир сыллаах
төрүөҕүм кылааннааҕын биири да ордорбокко, айыы оҕолорун аһыммакка,
сэттэ көлөһүммүн сэлэҕэ бааллыбытынан төбөлөрүн бысталаабыттар. Атын
ким да буолбатах, Быгык түөкүн дьаабыта. Сатаан олордумаары оҥоһуннаҕа,
убайбыт өлбүтүнэн биһигини сэнээн, өлбүт-алдьаммыт дьону атаҕастаатаҕа.
Куһаҕан санаалаахха имнэттэрэн төбөтүгэр түстэҕэ, төрдүгэр киирдэҕэ. Ити
аата: «Бэйэҕитин төбөҕүтүн бысталыам», — диэн кэбилэннэҕэ. Аны итинник
буолтун, бэйэтин биллэрбитин кэннэ, эбии куһаҕаны оҥорорун күүтэн олор-
бокко, иэс баайбыты суола сылааһыгар, ир суолун ирдээн, тор суолун солоон
тиийэн сабыта баттаһарбыт сөп», — диэбит. «Кини соччо бэрдэ суох хоһуун
курдук иһиллэрэ. Ол иһин бөрө курдук саһа сылдьан, бааллан турар сүөһүлэри
өлөртүүр. Оҥостоммут сарсыарда барабыт. Туттар сэпкин булунан, аккын баа-
нан хон. Тыҥ хатыыта кэлэммин ааһыам, оҥосто сытаҥҥын батыһаар», —
диэбит. Ол саҥарса олордохторуна оһохторун уота улахан үлүгэрдик «чууп»
диэбитин дьиэлээх киһи кэргэнэ: «Уоппут эттэҕэ тугун сүрэй, сыыһа тэринэн
эрэр буолаайаҕыт, манна олороҥнуг аныгы кэлиитин кэтииргит ордук этэ», —
диэбитин кэргэнэ ылымматах. «Куһаҕаны элэктии олорума», — диэн дьахтары
саба саҥарбыт. Итинэн куһаҕанынан буоллаҕына кыргыһа-өлөрсө барары бэрт
судургутук бултуу эрэ барардыы кэпсэттилэр.
Кутаахаан барбытын кэннэ Бугуйас атын сиртэн тутан аҕалан, ыҥыырдаан
күлүк сиргэ баайан, үҥүү-быһах сытыыланан аттыгар уурунан, ааннарын
олуйан утуйбуттар. Бугуйас кэргэнэ таһырдьа тахса сылдьан, бааллан турар
аты көнтөһүн төлө тардан кэбиспит.
Сарсыарда дьиэ иһэ күлүгүрэ сырдыыта, им аһыллыыта киһи таһыттан кэ-
лэн олуурдаах ааннарын тардыалаан иһэн сүтэн хаалбыт. Бугуйас батыйатын
үрдүгэр түһэн, ааны сэгэтэн көрбүтэ — ким да суох, тахсан эргийэ хааман
атыгар барбыта — ата мэлигир, сэргэтэ эрэ турар. Түөкүн кэлэн аппын уордаҕа
диэбит санаатыгар куттанан, дьиэтигэр төннөн киирэн, аанын иккиһин олуйан
кэтэнэн олорбут. Барбакка кэтэнэн төһө кэмҥэ, хас хонукка олорбутун бэйэтэ
билэр.
Кутаахаан күн мунугуур үөһэ ойуута үс көс холобурдаах сиргэ Быгык ор-
дуутугар чугаһаан тохтоон, убайын күүтэр да, киһитэ биллибэт. Күүтэр кэми-
гэр таах олоруохтааҕар хаппыт хатыҥ мае лабаатыттан батыйатынан хабыры
охсон икки акымалыгар хары сарда оҥостон кэлгиммит. Убайа батыспатаҕын
билэ-билэ алаас саҕатыгар атын кистии баайан, Быгык ураһатыгар ир суолун
ирдээн, иэримэ дьиэтин иин үүтүнүү иҥнэрэ, алаһа дьиэтин аймыы, аал уотун
умуруора, хара санааланан батыйатын туппутунан бэрбээкэй күрүөтүгэр кии­
рэн, күл күрдьүгү төбөтүн оройунан бүрүммүт.
Былыргы саҕана уоту-күлү ыһар аһара улахан өһөгөйдөөһүнүнэн, ыарахан
хаан атаҕастабылынан ааҕыллар эбит. Ол иһин өһү-сааһы иэстэһиини уоту
умуруоруу, күлү булкуйуу диэн өйдүүллэрэ. Ол инниттэн былыргылар эбэ-эһэ
саҕаттан уутуйан олорбут ыырдарыгар ураһа-дьиэ аанын утарыта ымыы буол-
29