Page 31 - Дүпсүн сирэ

— Дьэ бу эһиги ыччаттарым, иккиэн биир ийэттэн төрөөбүттүү маарыннаһар
ситэри чинчилээх, мээрэйдээх дьон эбиккит. Мин бу имэрийэн-тутан билии-
бинэн буоллаҕына, анараа киһи төбөтүн уҥуоҕа иккилии тарбах халыҥнаах,
үс хос хаппах уҥуохтаах быһыылаах этэ. Эйиэнэ буоллар иккилии тарбах
халыҥнаах, икки хос хаппах ун-уохтаах эбит диэн биллим. Ол аата анараа киһи
киэнэ алта илии, эйиэнэ түөрт илии хаппах уҥуохтаах. Киниэхэ икки илии
уҥуох ордук үүммүтүнэн эйигиттэн чорбойо соҕус киһи эбитэ буолуо.
— Холоһор санааланан сылдьар буоллаххына, бэйэҥ билиэҥ. Киһи уон
арааһынай оҕуруктаах-албастаахбуолардиэччилэр. Эдэр киһи өрөгөйүҥ-талааныҥ
иннигэр турдаҕа, — диэн ытык кырдьарс намырытан быһааран эппит.
Ол үлүгэрдээх суос киһи эппит тылын, билбит-билиитин туох ааттаах тимир
дьүлэй эттээх киһитэ уһата-кэҥэтэ, ыйыта-истэ олоруо баарай? Этиллибит тыл
«эп» гынан эрдэҕинэ Суор Букдук этин сааһа, унуоҕун куодаһына уунан саба
ыстарбыттыы тымныйан, сүрэҕэ эппэйэн, уҥуор ууллан, этэ-хаана олорбутунан
дьуоҕуран, ыараан барбытыттан бэйэ бодотун ылынан, күүс киллэринэн, туох да
кэпсэтиитэ суох ойон туран, ураһаттан тахсан, сэбин-сэбиргэлин хомуйа харбата-
лаан ылан, иннин хоту илин хайыһан, үөл-дьүөл үктэнэн хаама турбут.
Ол баран иһэн саныыр санаата, өйдүүр-өйө түмүллэн ааттаах-сурахтаах
аарыма киһи эппитэ-саҥарбыта, өйүгэр-сүрэҕэр ыардык дьайан, икки хаа-
мар атаҕа улугуран, такымын иҥиирэ түрүтэ тыытыах курдук буолбутуттан
охто сытар дүлүҥү булан олорон, тыына уһаан, харахтара сырдаан кэлбит.
«Ити үлүгэрдээх уһун үйэлээх, кырдьар диэни билиммэт, аатырыан аатырар,
билэр-көрөр хомуһуннаах киһи уоһа аһыллан эппит тыла, саҥарбыт саҥата
өйдүөн сылдьар өйбүн, санаан сылдьар санаабын көрбүттүү эттэҕэ. Кини
таайдаҕа, мин сыыстаҕым. Биир дойдулаахпын-ыалбын Майаҕаттаны кытары
ыҥыттарыыта, сылтаҕа суох холоһон, кыайан-кыайтаран, аат суол сымсыы-
рыгар тиэрдиэҕэ. Эрэй эрийэн эҥин арааһынайга тиксэн, илбис энээрдэниэх
кэриэтин, айылааҕын халыҥ билэ аймахтарбын, инилэрбин кытары ыаллыы
олороммун, сүөһү ииттэммин, бултаан-алтаан, ийэбин сылаастык сытыарбы-
тым ордук буолсу», — диэн Суор Букдук икки суолтан биири талан, барыахтаах
сиригэр барбакка, төттөрү эргиллэн дьиэтигэр-уотугар төннөн кэлбитэ үһу.
Ити сырыыта табыллымына, иннин быһа этитэн, этигэр-хааныгар ыар бат-
тык буолан, санаата түһэн, оронуттан турбат, сыта-сыҥсаар, устунан уйуттубат,
босхоҥноон букатын турбат буолбут. Ол курдук уһун кэмҥэ хас да сыл сытан,
үүдэһин-үүдэһинин быһыта сиэтэн, уҥуох-уҥуохтарын тоһута көмүллэтэн, киһи
аатыттан ааһан, 35—36 сааһыгар сылдьан туох да бэлиэни кэннигэр хаалларбакка
өлбүт. Кинини олус күүстээх-күдэхтээх киһи төрөөн-үөскээн баран, онтукатын
туһаммакка сыыһа дьылртатан былыргылар этэллэринэн «кэнчиэркэтэн өллө»
дииллэрэ үһү. Бэйэтэ дарны: «Билгэлэтэр, чинчилэтэр, инникини быһа этитэр
куһарн эбит», — диэн муҥу-муҥнана сытан өлбүтэ дииллэр эбит.
Афанасий Попов
Муру саһарҕата. — 1992. — Тохсунньу 21 к.

27