Page 34 - Дүпсүн сирэ

лун диэннэр уоттарын күлүнэн булгунньах оҥороннор күрүөлээн туруорар
үгэстээхтэр. Онтукаларын бэркэ диэн ытыктыыллар эбит.
Кыргыһа кэлбитин биллэрэн Кутаахаан ойуумсуйарын киэбинэн оҕус
абааһы буолбут дьүһүнэ буолуо, айаатыы-айаатыы, мөҕүрүү-мөҕүрүү күлү
бүрүнэн, киһи киэбин сүтэрэн, кэйэ-сүргэйэ олорбут. Ол дьаабыны ураһа
иһиттэн истэннэр быган көрбүттэрэ киһи да, сүөһү да буолбатах, күллэрин
анныттан күөрэйэн тахсан аан туманы, ала холоругу көтүтэн, кулгаах истибэ-
тэх кэп тойугу туойан күллэрин өрүкүтэн эрэрэ үһү. Ол дьаабыны тойоннору-
гар Быгыкка: «Алдьархай ааҥнаабыт, үлүгэр үөдүйбүт, күл күрдьүкпүт анныт­
тан абааһы дөлө күөрэйэн тахсан олорор!» — диэбиттэр. Сылтаҕы бэйэтинэн
оҥорбут киһи сэрэйэн: «Куттанымаҥ, абааһы да, туох да буолбатах, Кутаахаан
ойуун кэллэҕэ. Икки атахтааҕы, иннинэн сирэйдээҕи ойуунунан суоһурҕанан
утары көрдөрбөккө олорбута. Сэттэ ньылбатын иэстэһэн эккирэтэн кэллэҕэ.
Дьэ эбэтээ, көөчөөн көрүн көрүлээтэхпит буоллун», — диэбитинэн сулурбах
батыйатын туппутунан таһырдьа ыстаммыт. Күл күрүөтүн үрдүнэн ойон күлү-
буору бүрүнэн, хара туманынан бурҕайа олорор Кутаахааны төбөтүн сиигинэн
туох баарынан далайбытын Кутаахаан сартаах окумалын даллах гынан тоһуйан
биэрбитигэр түбэһэн, Быгык батыйата тууратынан тосту ыстанан илиитигэр
угун эрэ тутан хаалбыт. Кутаахаан күлгэ анньан сытыарар батыйатын харбаан
ылан Багыгы иһин түгэҕиттэн батары анньан өрө сиэлийэн таһаарбыт. Багык
хараҕалаппытынан үс мае бэрбээкэй күрүөтүн үрдүнэн ыстаммытын батары
аспытынан нөҥүө түсүһэн, өстөөҕүн тыынын салҕаабыт. Кыайбытын-хоппутун
көрдөрөөрү сэрэҕэ суох олордоҕуна, Быгык кэргэнэ Кутаахааны биллэрбэк-
кэ кэнниттэн саһан кэлэн, сул мае тайыынан көхсүн хараҕын тобулу саайан
өлөрбүт сиригэр киһитин мииннэрбитинэн суулларбыт.
Афанасий Попов,
«Күтүр Эмээхсин уолаттарын туһунан норуот сэһэнин 1935 сыллаахха бииргэ үлэлиир,
былыргыны билэр Дүпсүн дьоно Алексей Николаевич Сыроватскайтан, Захар Андреевич
Сивцевтэн истибиппин 1940 с. суруйан илдьэ сылдьарбын билиһиннэрдим», — диэн
быһаарыы суруктаах бэчээттэммитэ.
Мүрү саһарҕата. — 1992. — Тохсуннъу 28 к.
8. Лаҕа Баатыр

Алдан өрүс буор эҥээригэр, билиҥҥи Чэриктэй олоҕор, уон алтыс үйэ эр-
гин, кыргыс үйэтин кэмигэр наар булдунан иитиллибит Лаҕа Баатыр диэн
сүллэр сүдү бухатыыр үөскээн, сэттэ уол оҕолонон, аҕа баһын тосту олорон,
аарыгыра айгыстан, кырыара кырдьан өлбүтэ үһү.
Лаҕа Баатыр атаҕын тумсуттан төбөтүн оройугар тиийэ чыллырыыт ти-
мир куйаҕы килэччи кэтэрэ үһү. Ол куйаҕын уонна өлүөр диэри илиититтэн
араарбатах хотоохоон батыйатын Түптэллэ уус үс сайын Алдан уҥуор тахсан
сымара тааһы уулларан онтон тимир ылан эттээн-иллээн оҥорбута үһү. Ол
кэнниттэн эмиэ биир сайын уһанан сото-хары тимирдэри, бэргэһэни оҥорор.
Маннык толору тимир куйахтаах бухатыыр киһи чугас эргин суоҕа үһү. Бу
куйаҕын Лаҕа элбэхтик кэтэн охсуспутун туһунан кэпсээннэр бааллар. Кэ-
лин бүдүгүрэ кырдьан, үгүс сыл хаара баттаан, өлөрө чугаһаабытын билэн, ол
30