Page 36 - Дүпсүн сирэ

та былааһа иликтэринэ, бүтүн күүстээх дуулаҕа бухатыыр дьоннор үөскүүллэр
эбит. Оннук биир киһинэн Бэрт Хара үйэтигэр, XVII үйэ саҥатыгар, Сүрдээх
Дүпсүн удьуора Бээди алааска олорбут Дагдаһын баай уола, балтараа саһаан
(3 миэтэрэ) үрдүктээх Тиит Буурай диэн бухатыыр киһи үөскээбит эбит. Кини
киил тиит курдук чиҥ эттээх-сииннээх, илиитигэр, атаҕар тэҥ күүстээх кы-
тыгырас киһи эбитэ үһү. Улаатан, ситэн баран тиит маһы иҥнэри анньан,
төбөтүн атын тиити кытта хатыһыннара оонньуура үһү. Ол иһин Тиит Буурай
диэн ааттаммыт.
Аҕата Дагдаһын баай тыһыынчаҕа чугаһыыр сылгылаах, ынах сүөһүлээх,
Өспөх тоҥустарыгар 300 табалаах эбитэ үһү. Дагдаһын бэйэтэ эмиэ саһаантан
ордук үрдүктээх, буочука курдук суон киһи эбит. Кини Амыр өрүскэ эргинэ
сылдьан, онно олохтоох орочооннортон баараҕай улахан көрүҥнээх дьахтары
ойох ылан киирбит. Ол иһин уола Тиит Буурай дуулаҕа көрүҥнээх киһи буола
улааппыт.
Уол ийэтэ ыйан биэриитинэн тиит мае киилин эллээн, тайах иэн иҥииринэн
эрийэн наһаа улахан бэйэтигэр эрэ сөптөөх ох саа оҥостубут. Саха булаат
тимирин тимирдээх таастан уулларан, кытарар кыһалаах ууска биир буут
ыйааһыннаах батыйа оҥорторбут. Чугастааҕы Өспөх Дуурай бөҕөнү, Өнөр бэр-
дэ Өҥкөлө бөҕөнү кытта хатыһан тулуталаабатах.
Ол иһин аар-саарга аатын мэччитиэн баҕаран Хаҥаҕа олохтоох Бэрт Хара
сураҕын истэн, кинини кытта күөн көрсүөн баҕарбыт.
Кини кубулҕаттаах кулун тутар саҥатыгар 7 көһү өр гыныа дуо, сааскы-
тыйбыт халлаан боруйан эрдэҕинэ батыйатын куругар иилинэн баран хаар-
даах толооннору быһыта түһүтэлээн, түүн үөһэ ааһыыта Хаҥа халдьаайытыгар
үктэнэр. Ыйдаҥалаах түүҥҥэ көрдөҕүнэ, Хаҥа илин баһыгар күөлтэн чугас
наһаа улахан, үрдүк буор холомо дьиэ көстүбүт. Холомо ортотун диэки киһи
төбөтө эрэ батар соҕуруунан 4 түннүктээх, арҕаа уонна хоту өттүнэн, аан икки
чанчыгынан эмиэ иккилии чуолҕаннар оҥойон көстөллөр. Оччотооҕу сахалар
кыстык балаҕаннара ураһалыы үрдүк оҥоһуулаах, төбөтүн оройугар диэри ар-
дах, хаар уутун тохтоппот гына от түһүн курдук үмүрүк буолар эбит. Ону сир
кырсын түөрт муннуктуу хоҥнорон ылан, таһынан метр аҥаара халыҥнаах гына
бүрүйэллэр. Дьиэ тэллэҕэ икки арсыын үрдүктээх, арсыын халыҥнаах эркин
ыйааһынын уйар гына олбох сабараанньалаах буолара. Баай дьон түннүктэрэ
сүлүүдэни уулларан, мае киэпкэ уган, туоһу уматан, ол сымалатынан дьүөкэт
оҥорон силимнииллэрэ. Дьадаҥы, орто ыал сүөһү хабаҕын маска, туоска тии-
рэн, хатаран арсыын аҥаара киэҥнээх (40 см) түннүк оҥостоллоро.
Дьиэ ортотугар холумтаннаах, титирик эбэтэр холлоҕос эркиҥҥэ буо-
ру симэн, үрдүк хоролоох оһох оҥостоллоро, ону түүнүн дулҕаны маска ба-
тары анньан иһиттэн бүөлүүллэрэ үһү. Бэрт Хара бэйэтэ биэс арсыын (4
метр) үрдүктээх, 2 былас суоннаах, наһаа бөдөҥ илиилээх-атахтаах, 1 ынах
эбэтэр убаһа тириитинэн тигиллибит мэҥкэрэ бэргэһэлээх, 2 тайах тирии-
тэ этэрбэстээх, 5 сылгы тириитэ сонноох дуулаҕа бухатыыр киһи эбитэ үһү.
Сыарҕа сыҥааҕар майгынныыр суоннаах киил мастан оҥоһуллубут буур тайах
иҥииринэн эриллибит, ону өрүс балыгын хабаҕынан силимнээн оҥоһуллубут
кураахтаах ох саалааҕа үһү. Оннук киһи 3 арсыын уһуннаах халыҥ батыйа-
32