Page 8 - Р.Р.Кулаковская1

Маалыһаптар, Аграфена Степановна, Андрей Павлович, Реас Алексеевич (аҕабыт) диэн
наһаа үчүгэй учууталларга түбэһэн үөрэммиппит. Оскуола бары тэрээһиннэригэр кыттан,
олус көхтөөх олоҕу олорбуппут.

Ити кэмҥэ аҕабыт эрэ хамнастааҕа. Аны хамнаһын хас эрэ бырыһыанын «националист
оҕото» аатыран ылаахтаабат эбит. Оскуолатааҕы үөрэтэр чааһа хара баһаам эрээри, атын
учууталлартан аҕыйах хамнаһы аахсаахтыыра. Учууталлар бары дьиэлэрэ-уоттара
улахана, бэйэлэрэ маанылара, наһаа ымсыырдар этэ. Биһиги кып-кыра 7х7-лээх дьиэҕэ
уонча буолан олоробут. Нуучча омугар «в тесноте, да не в обиде» диэн бэргэн этии баар.
Биһиги ол дьиэбитигэр хата кимнээҕэр иллээхтик, эйэлээхтик уонна дьоллоохтук
олорбуппут. Би- лигин ити кэмнэри саныыр эмиэ олус күндү. Киһи ахтар, суохтуур.
Сайынын үөрэнэн бүттүбүт даҕаны бары – от, оҕуруот үлэтигэр, сиилэс угуутугар
сылдьабыт. Амма барахсан сайына эчи үтүөтэ! Дьоммутугар оннук көмөлөһөн,
кыстыкпытыгар бары бөрөөн баһаам эбилиги киллэрсэр этибит. Аһынан- таҥаһынан
тутахсыйбыппытын өйдөөбөппүн. Кыраларбыт даҕаны бары тэҥҥэ түсүһэн, уопсай
дьыала туһугар туран-олорон иһэр буоллахтара. Үлэни тулуппат буолбуппут. Атостуун
алтыс кылаас буолбуппут кэннэ, аҕабыт саас оскуола үрдүнээҕи хаары түһэртэрбитэ.
Хаары түһэрэр ньымабыт даҕаны судургу. Аҕабыт хардары- таары уһун быанан курдуу
баайар уонна бэйэтэ кырыыһа нөҥүө өттүттэн көрөн олорон сыыйа быатын ууннаран
ыытан иһэр. Биһиги хаарбытын күрдьүбүтүнэн аллара диэки дьулуһабыт. Атос эр-киһи
быһыытынан хойуу, чиҥээбит хаары кытары тиниктэһэр. Аҕабыт өрө тахсарбытыгар
сэрэнэн үктэнэрбитин көрөн, быатынан субуйа тардан таһаарар. Биһиги чэпчэки
буоллахпыт. Оскуолабыт аны улахана. Биир күнүнэн бүтэрбэт этибит. Оннук хас да сыл
үлэлээбиппит. Аҕабыт санаабытын көтөҕөрдүү: «Кытаатыҥ, маладьыастар! Үлэлээн
харчы ылыахпыт. Ол харчыбытынан эһиэхэ ыстаан, ырбаахы атыылаһыахпыт», – диэн
этэрэ. Ол иһин да буолуо, биһиги атаҕастаммыт, баттаммыт курдук санаммакка, бэйэбит
иннибитигэр үлэлиир курдук толкуйдуур буолбуппут.

Аны туран оскуолабытыгар коммунальнай өҥө диэн көрүллэр эбит. Ол өҥө быһыытынан
учууталларга оттук мас киллэрэн биэрэллэр. Аҕабыт манна эмиэ оскуолатын кытары
кэпсэтэн, ол киирбит мастары ыалы кэритэ сылдьан саһааннатар гына соҥноспута. Биһиги
бары күргүөмүнэн тахсан, бөһүөлэги кэрийэ сылдьан «субботник» бөҕө буоларбыт.
Маспыт соһуунан киирэр этэ. Ону эрбииргэ олус эрэйдээҕэ. Эрбиибит биир кэм мас
этигэр кыбыллан сорбутун сордуура. Халыҥ хаарга итинник үлэлиир наһаа ыарахан
буолара. Оҕолор да буоллахпыт. Аҕабыт барахсан кэтии сылдьан эрбиибитин ороон,
мутуктаах маспытын хайытыһан биэрэрэ. Бу да сырыыга эмиэ идэтинэн барытын лоп-
бааччы быһааран, хамнас ааҕыстахпытына ас-таҥас кэлэрин өйдөтөрө. Хайабыт даҕаны
кыҥкыйдаабата, биирдэ да суламмата. Хата ол сылдьан кутаа оттон, бары уоппут тула
туран аһыыр этибит.

Күһүн биһиэхэ эмиэ биир түбүктээх кэммит буолара. Ол курдук, бары күргүөмүнэн тыаҕа
тахсан отоннуурбут. Сир аһын сырыы аайы сыарҕанан тиэйэн киллэрэ эҥин сылдьыбыт
кэмнэрдээхпит. Аны ийэбит ол отоммутун туттаран, үөрэнэр тээбириннэрбитин тэрийэрэ,
оскуолатааҕы таҥаспытын бэрийэрэ.

Биирдэ отоммут харчытынан аҕабытыгар тарбах үтүлүк ылбыппыт. Бу баардыы өйдүүбүн
бииргэ төрөөбүттэрим үөрбүт сирэйдэрин. Аҕабыт наһаа мааны буола түспүтэ.
Бэйэтинээҕэр биһиги ордук үөрбүт курдук этибит… Ийэбит биһигини аҕабыт таҥаһын-
сабын көрөргө-истэргэ куруутун үөрэтэр этэ. Онно бары кыһалларбыт. Хантан
ылаахтаабыта эбитэ буолла, улахан баҕайы түөсэҥкэлээх этэ. Ол түөсэҥкэтин кыргыттар
биһиги хардарыта ыраастааһын бөҕө. Соҕотох көстүүмнээҕин сотору-сотору таһырдьа
таһааран быылын тэбээн, ыраастаан, салгылатар буоларбыт. Түөсэҥкэбитин эмиэ
тоҥуулаах хаарга дэлби буккуйан, имитэн ыраастыырбыт. Ийэбит ыалга иистэнэрэ. Күнү