Page 206 - Национальная школа

7. Саха оскуолатыгар саха кийитин сайыннарар сахалыы ис хоЬоонноох програм­
мами сахалыы ньыманан (методиканан) уерэтиини садалаан эрэбит. Холобур: саха
айылдатыгар, улэтин-хамнаЬын, олодун эйгэтигэр уорэтии; саха киЬитин ис куустэ-
рин туттар ньыматынан: тойугунан, алгыЬынан, андадарынан, кырыыйынан; сахалыы
санаан-ейдеен билиини ылыы; саха сиэринэн-туомунан уо.д.а.
Программа эксперимени баран, Саха республикатын Уерэдин министерствоты-
нан бигэргэтиллибитэ, икки оройуон улэлии сылдьаллар.

Сиэрдээх майгыга-сигилигэ иитэр уруоктар
М. II. Прокопьева, Чымнаайы орто оскуолатын учуутала, Таатта оройуона
(Саха Республиката)
«Уроки нравственности» — так назвала свое выступление М. П. Прокопьева, учительница
Чимнайской авторской школы Республики Саха.
Автор рассказывает о содержании разработанных ею в 1990/91 учебном году проектов программ по
якутскому фольклору для начальных классов и уроков нравственности для V—XI классов. В них
решаются задачи усвоения учащимися глубинных пластов родного языка, жанров фольклора,
привития навыков выразительного чтения, развития исполнительских умений и дара импровизации.
Большое место занимает знакомство с бытом, одеждой, утварью, изделиями декоративно-приклад­
ного искусства, народными играми, приметами погоды и т.д.
Эмоциональные рассказы об отношении дедов и отцов к природе, о традициях почитания,
обоготворения природы, совершение обрядов на празднике ысыах, свадьбах, охотничьих и других
обрядов семейно-бытового характера оставляют в душе ребенка неизгладимый след, способствуют
решению задач экологического воспитания. При последовательном проведении такой работы
действительно можно воспитать духовно богатое молодое поколение с высокими нравственными
качествами.
Саха оскуолаларын сан-ардан сайыннарыы Концепцията ыччакка норуотун
олорон ааспыт олодун, баай историятын, духовнай культуратын, омук быЬыытынан
уратытын уорэтэри ирдиир. Хайдах биЬиги ебугэлэрбит бу тыйыс дойдуну тыын-
наан, олох-дьаЬах тэринэн. Сиэр-туом олохтоон, сиэрдээх майгыны-сигилини
сириэдитэн, сири-халлааны кытта сибээстэЬэн, баай-талым тылланан, сурдэнэн-
куттанан, кемускэс санааланан олорбуттарын эдэр ыччакка тиэрдиэххэ диэн бигэ
сорук турда.
1990/91 уерэх сылыгар начальнай кылаастарга норуот тылынан уус-уран
айымньытын (фольклор), V—XI кылааска сиэр-туом уруоктарын барылын онорбу-
тум. Бу улэбэр ер сылларга хомуйбут матырыйаалым беде тирэх буолбута. 238 уруок
былаанын онордум. Темалары кылаайынан наардааЬын, уерэнээччигэ эстетиче-
скай дуойуйууну биэрии, утуктэ, толоро, айа уерэнэллэрин ситиЬии — сурун
соругум.
Фольклор уруогар норуот санарар угэЬигэр уЬуйуу, чабырдахтааЬын, туойуу,
олоихолооЬун, ес хойоонун септеехтук туЬаныы, чуолкайдык санарыы, киЬини
хоЬуйуу, айылданы дьуЬуйуу сурун миэстэни ылар.
Кыра саастаах уерэнээччи норуот утуе угэЬин, сиэрин-туомун ис хаанытган
ылынар. Айылдада илдьэ сылдьан сиэри-туому толорууга суолта биэрэн, одо
болдомтотун тардар тына оггоЬуллар, кыылы-суелу, айылданы харыстааЬынн-а
септеех сиэр-туом толоруллар.
Саха омугун сиэрэ-туома кийи-аймах обществотын типологиятын кытта сеп
тубэЬэн сайдыбыта диэн сабадалыахха сеп. Айыылары, иччилэри итэдэйии, ере
тутуу септеех сиэри-туому (обряд) толорорго тириэрдэрэ. Сиэри-туому уксун
айыылары, иччилэри ааттаан, уйгу-быйан' олох, булт-алт туйугар толоруллар. Уот

202