Page 207 - Национальная школа

оттуу, дьиэ тутуута, сэргэ анньыы, айанна барыы, булка, кыргыска барыы, ыЬыах,
уруу, ыарыы-сутуу, от-мас барыта алгыстаах буолаллар. Сиэри-туому толоруу
норуот духовней культуратын кердерер.
Ону маннык керуггнэргэ арааран уерэтэбин:
1. Дьиэдэ-уокка сыЬыаннаах сиэр-туом.
2. Уруу сиэрэ-туома.
3. Булт сиэрэ-туома.
4. Cyehy иитиитигэр сыЬыаннаах сиэр-туом.
5. ЫЬыах.
6. Итэдэл сиэрэ-туома.
Маны сэргэ норуот олорон ааспыт олодун, аЬын-уеелун, танаКын-сабын,
иЬитин-хомуоЬун, илиинэн оноЬуктарын, итэдэлин, оонньууларын, дьыл бэлиэ
куннэрин, халлаан эттиктэринэн куну-дьылы билгэлээЬини о. д. а. уерэтэбит.
Кимтэн кииннээххин, хантан хааннааххын диэн уруу-аймах ситимин оггороллор.
Уруу-аймах аатын кытта билсэллэр. АлгыЬы этэ уерэнэллэр. Сиэри-туому толо-
рорго холоноллор.
Уерэнээччилэри айылдада харыстабыллаах сыЬыан’Н'а иитии соруга турар, онон
саха киЬитэ айылдаттан быстыспат ситимнээдин, кинитгэн куус-кудэх ыларын
ейдетебут. Айылда эмиэ ыалдьар эттээх, тардар тымырдаах, кинини эчэтии киЬиэхэ
куЬадан содуллаадын билэллэр. Саас ахсын «дойду иччитигэр» киирэн салама,
дэлбиргэ ыйыыллар. Ынах cyehy теруедэ этэнтгэ турарыгар «теруур таттарыы»
туомун толоруллар. Туптэ буруотугар ньирэй быатын арчылааЬыны ыытыахха сеп.
Атыыр ogyhy учугэй теруехтээх буоллун диэн арчылаан сиЬин ородунан суораты
кутуллар. Кетеру-суурэри харыстааЬын'Н'а эмиэ улэ ыытыллар. Улахан epyhy, куелу
ытыктаан «Эбэ» диэн аатгыыгын.
Онон бу улэ ситимнээхтик бардадына, бугунну ыччат дынт сахалыы куттаах-
сурдээх, сиэри-туому тутуЬар, норуотун утуе угэстэрин салгыыр, кимтэн кииннээ-
дин, хантан хааннаадын билэр киЬи буола улаатыа. Тереебут терут тылынан
учугэйдик санарар, кини уус-уран айымньытыгар уЬуйуллубут киЬи буолуо.

Торут культураны уорэтиигэ практический дьарык уруоктарын киллэрии
М. А. Попова, Yepax улэИиттэрин идэтин сайыннарар институт, методист-
чинчийээччи (Саха Республиката)
Методист-исследователь Института совершенствования квалификации работников образования
М. А. Попова выступила по теме «Практическая направленность уроков национальной культуры».
Она отмечает, что уроки национальной культуры требуют от учителя творческого подхода к работе
и исполнительских умений. Здесь больше подходят нетрадиционные уроки, активные формы работы,
использование опыта, наблюдений самих школьников, практические занятия, игры и т.д. Требуется
продуманная система, продолжаемая в последующих классах. Необходимо учитывать и то, что
элементы национальной культуры активно используются и по другим предметам: на уроках
литературы, изо, музыки, труда, физкультуры и др. Учителю нужно широко привлекать местный
материал, подходить к учебной программе творчески.
Таким образом, можно проводить уроки привития исполнительских навыков, «беседы подушам»,
урок любознательных, урок-предсказание, урок подвижных игр и национальной кухни, урок-обряд,
урок-концерт, инсценирование, семинар, диспут, конференцию, зачетный урок и т.д.
Следует завести специальные словари терминов и понятий, творческие тетради и т.д.
Учуутал терут культура уруогар айымньылаахтык сыЬыаннаЬан улэлиирэ эрэй-
иллэр. Бэйэтэ талааннаах эрэ иитээччи, учуутал одону терут культурада уерэтиэн
уонна ханнык эмэ идэдэ уЬуйуон сеп.

203