Page 214 - Национальная школа

Улэ куонугэр, культурна хабааттыылаах сайыннарыы
Е. К. Васильев, увэх улэИиттэрин идэтин сайыннарар институт кабинетын
сэбиэдиссэйэ, Дъокуускай к. (Саха Республиката)

Е. К. Васильев, заведующий кабинетом Института совершенствования квалификации работников
образования Республики Саха, назвал свое выступление «Развитие в труде и на основе культурных
традиций». Он отмечает, что многое в нашей жизни, в нашем сознании, в справочной литературе
нуждается в новом видении, новых подходах. История показывает, что свобода никому даром не
дается, влияние могучих государств, больших наций ощущается всегда.
Народ саха, в трудной борьбе с суровой природой освоивший северный край, также стремится
восстановить свое естественное состояние, так как под влиянием изменения условий жизни
происходит утрата прежних нравственных норм и ценностей. Современная система школьного
обучения с ее большой перегрузкой и обязаловкой не способна воспитать истинно культурного
человека с высокой духовностью - такой человек может формироваться только в гуще жизни, в труде,
в тесном общении с природой и умудренными опытом людьми старшего поколения.
Цивилизация не совместима с жадностью, корыстью. Надо суметь поднять на высокий уровень
свою культуру, свои национальные ценности, укрепить свое национальное самосознание - в этом
спасение нации.
Араас энциклопедиялары, справочниктары, тылдьыттары бэрийдэххэ, куннэ-
эди олохпугун кэтээн кердеххе, олох угус ейдебуллэрин быйаарыыта бугунтгу кун
кердебулугэр сеп тубэспэт, саналыы сыаналыыры эрэйэр. Ол урукку еттугэр биир
киэпкэ хаайыы, уейэттэн кэлтэй сон'ноойун содула буолар. Ханнык да государство
тэриллиитэ, омук бэйэтин уратытын тутан кенул олоруон бадарар. Кийи аймах
билинтгитэ оннук толору кенулу кимиэхэ да биэрбэт. Талбыттарынан дьайайар
модун государстволар, омуктар баалларын содула улахан. Бийиги, сахалар, маннык
кытаанах айылдалаах дойдуга ураты олоду, сайдыыны олохсутан кэлбиппит. Бутун
келуенэлэр олохсуппут терут-уус ейдебуллэрин, уйулгубутун, айылгыбытын,
сугуруйэр айыыларбытын, олохпут тэтимин суохтаан, кууллаттаран кэхтии суолугар
уктэннибит. Саха дьинэр чин-, ыар, нуйэр омук, ейбут-санаабыт тобулладас,
эппит-сииммит айадас, кэрэни кэрэхсиибит. Ону тенуннэрэр, онуоха уйуйар
дьулуурга ыллардыбыт.
Ол эрээри омук быьыытынан сиэрбит-майгыбыт олус уларыйда, сатарыйда. Одо
7—8 саайыгар диэри инилэрин, саастыылаахтарын кытта оонньоон, эйээни-
эбээни, аданы-ийэни кытта алтыйан сайдар, кинилэр тыыннарын инэринэр этэ.
Оттон билии'Н'и ыал биир эмэ одолоох, онон хардарыта байытынар, харааннайар
кыада суох. Ытык айылдаттан, терут-уус дьарыктан тэйитгибит.
Культура диэн тас кестуу, дьонтго анаан уратытык туттуу-хаптыы эрэ буолбатах.
Бу бастатан — дирин уларыйыылаах ей-санаа, сиэр-майгы, уйулгу, олоду керуу,
улэ. Билии'Н'и уерэх ододо ону биэрбэт, олус киэптээйиннээх, булгуччулдаауа элбэх.
Культура да, духовность да оноро сатаан уерэтэн, сонноон ситийиллибэт. Дьин-
нээх улэ хаамыытыгар, айылданы, кини кестуулэрин кэтээн керен, чинчийэн,
кыылы-суелу, кетеру, уунээйини буебэйдээн, иистэнэн, уйанан, ыллаан-туойан,
эти-сиини хатырдатан, кэрэ быйыыны-тайааны чочуйан, элбэди аадан, санаа
атастайан, дэгиттэр айар дьодуру сайыннаран, айы астаан, сир астаан, эмтээх
уунээйини хомуйан, айыы уерэдин билсэн, сиргэ-хонууга хонуктаан, бултаан-
балыктаан, туулээди, тириини-тыйы танастаан куускэ сайдар кыахтаах. Онуоха
уйуйааччы сабыдыала суду. Духовность-айыныгас, уйадас санааны, тэйиини куускэ
сайыннарыыны кытта ситимнээх. Уерэх, уйуйуу предметтэрин уруурдайыннаран
белехтеетеххе, ей уонна былчын улэлтрин культуратын дэгиттэр байылыыр
уолаттары-кыргыттары уйуйуу ситийиллэр. Оччодо ийэ, ада буолар ытык иэйи

210