Page 228 - Национальная школа

pap суол курдук ейденуллэр буолбута. Ол иЬин фольклору сайыннарарга дьулуйар
дьону эргэдэ, хаалбыкка тардыйааччы, омугумсуйааччы курдук туора керуу уескуу
сылдьыбыта. Уопсастыба сэргээбэт буолан, тылынан уус-уран айымньыны оскуо­
лада уерэтии куггуеннээх кедьууйу биэрбэт этэ. Онуоха эбии уерэтии уксугэр
туйааннаах айымньылар текстэрин билийиннэрэр эрэ хайысханан мунурданара.
Тылынан уус-уран айымньы ханнык бадарар омук духовнай олодор ылар
миэстэтэ искусство атын керуинэрэ: литература, театр, киинэ, музыка, о. д. а.
сайдыытын таЬымыттан тутулуктаах. Отгон искусство ити коруггнэрин сайдыыта
норуот олодун уйгутун социальнай — экономическай усулуобуйатын кытта бы-
йаччы ситимнээх. Тереебут тылынан санарар литературалаах, театрдаах, киинэ-
лээх, ол эбэтэр Аан дойду омуктарын кытга сэргэстэйэ хаамсар искусстволаах
буолуу — норуот ситийиитэ. Оттон норуот утумэн уйэлэргэ айбыт тылынан уус-уран
айымньытын, бу билинтги сахада тыыннаах костууну, мунугуурдук салгыы сайын-
наран уйун тыынныыр, Аан дойду омуктарын билиниитигэр тиэрдэр кыахтаах
буолладына — ол кини дьоло. Онон норуот айымньытын искусство кестуутун
быЬыытынан сыаналаан, урдук таЬымна тиэрдэ сайыннарыы талааннаах одону
эрдэттэн билгэлээн булары, идэлээхтэри анаан эрчийэри, уорэтэри, араггаччылы-
ыры, ейууру эрэйэр. Ону тэнэ билигин олон-хо, тойук, ойуохай, алгыс, чабырдах, о.
д. а. жанрдар инникитин ханнык керунунэн, хайдах салгыы сайдар тосхоллорун
быйаарар, тустуур чинчийии ыытыллыан наада.
Саха сиригэр норуот тылынан уус-уран айымньытын оскуола одотун билсиЬи-
итэ бугунтгу кунтгэ туерт сурун суолунан барар: 1) аадыы (1—4 кылаастарга) уонна
литература (5—9 кылаастарга) уруоктарыгар; 2) терут культура (сорох оскуолада
сиэр-майгы, фольклор) уруогар; 3) кылаас таЬынан улэдэ (араас куруЬуок, студия,
ансамбль улэтэ; фольклор нэдиэлэтин, фестивалын, конкурстары о. д. а. бэлэмнээ-
Ьинэ); 4) тулалыыр эйгэтигэр (дьиэ-кэргэн, радио, телевидение о. д. а.).
Ити хас биирдии суол бэйэтэ серен туЬаайыылаах, анал сорукгаах буолуохтаах.
Ол хатылааЬын, тэпсэннээЬин, одо бириэмэтин халтай сутэрии, сайдыытын
хааччахтааЬын тахсыбатыгар наада. Аадыы, литература уруоктарыгар норуот айым­
ньытын бастыгг холобурдарын аадыы, уус-уран ньымаларын, кистэлэннэрин
билии, уран тылын тутга, айа уерэнии тэриллэр. Кыра кылааска уерэтии кэрэхсээ-
Ьини, сэргээйини уоскэтэр буолладына, урдуку кылааска норуот айымньытын
текстинэн улэлээйин чинчийэн уонна айан холонорго туЬаайыллар.
Норуот терут культуратын уруоктарыгар омук тердун-ууЬун, сиэрин-майгытын.
угэстэрин, итэдэлин уерэтиигэ фольклор сурун источник, матырыйаал быЬыыты-
нан туйаныллар. Бу уруок учуутал кэлтэй кэпсээйининэн муггурдаммакка, одо
айымньылаахтык толкуйдуурун, бэйэтэ улэлээн бил эр ньымаларын тобуллахха эрэ,
бэйэтин соругун ситиэн сеп.
Кылаас тайынан улэдэ дьодурдаах одолору норуот айымньытын толорорго
уйуйуллар. Онуоха норуот талааннаахтарын эбэтэр анал идэлээхтэри кемеде
тардыахха сеп.
Тулалыыр эйгэ одо оскуолада ылбыт билиитин чинэтэр, байытар аналлаах.
Онуоха одо талааннаах дьону кытга алтыйар, кырдьадастары кытта сэйэргэйэр
усулуобуйатын тэрийсии, эдэр тереппуту кеме, субэ матырыйаалынан хааччыйыы,
норуот айымньытын ogogo анаан тупсадай ойуулаан-бичиктээн бэчээттээйин —
итини барытын билигин уталыппакка, ере кетедуллуу кэмин куоттарбакка эрэ
ыыттахха утуе тумуккэ тиэрдиэдэ.

224