Page 230 - Национальная школа

бугунну кэпсэтиигэ саха норуотун ейун ерегейе, талаанын чыпчаала буолбут — улуу
олонходо тохтуохпун бадарабын.
Олонхо саха оркен ейунэн айыллыбыт норуот олодун философиятын, ейун-
санаатын, сиэрин-майгытын энциклопедията, норуот оскуолата — илэ бэйэтинэн
норуокка теннуехтээх.
Олонхо кийи ойугэр-санаатыгар суду дьайар кыадын учуоттаан, хайдах дьаЬа-
нан кинини норуот олодун быстыспат сордото гыныахха диэн тус бэйэм керуубун
билиЬиннэрэрбин кенуллээн.
БиЬиги одолорбут олонходо кулгаахтара-харахтара аЬыллан, иЬигэр киирэн ийэ
тылынан кини суду философиятын, сырдыгын, ырааЬын, сиэрин инэриннэхтэ-
ринэ, киЬилии киЬи аатын ылан, айымньылаах улэ киэн дуолугар тахсыахтара,
норуот чэбдигирэ-ырааЬырыа, урдуккэ-уйэлээххэ тардыстыы кууЬуруе этэ диэн
буем санаанан «Олонхону норуокка тенуннэрии» барылын онордум.
Барыл 6 суЬуехтээх. 0йу-санааны тургутарга, илдьиритэргэ уйулда уерэдэр,
одону иитиини, уерэтиини чинчийэр уерэх бэлиэ туЬумэхтэригэр тирэдирдим.
I cyhyex. Одо сана хаамар, чугас дьонун араарар, малы-салы бэлиэтии керер,
биирдиилээн тылы санарар кэмэ. Олонходо харах, кулгаах уорэниитиц, толкуйду-
улларын, ейге хатылыылларын ситиЬии. Бу кэмнэ биирдии чадылхай ойуулар
(олонхо геройдара), кылгас судургу тыллаах (учугэй — куЬадан диэн таЬымна)
текстэр, хоЬооннор, ырыалар наадалар.
II cyhyex. Суурэн-кетен барыы, тыл тобуллар кэмэ (2 — 3 саас) одо санарар,
уус-ураннык толкуйдуур, ейге онорон керер дьодурун сайыннарыы бастакы
туЬумэдэ ситиЬиллэр. Tehe кыалларынан олонхо уус-уран хомодой тылыгар
чугаИатыллар. Бу кэмнэ чадылхай ойуулаах олонхо альбом-кинигэлэрэ, сахалыы
куукула, олонходо олодурбут диафильмнар, мультиктар наадалар.
III cyhyex. Туту барытын ылынымтыа, инэринимтиэ кэмэ (4 — 6 саас). Одо
билэр-керер кыадын туЬаныыга ийэ тыл, олонхо суруннуур буолуохтаах. Одо
уус-ураннык истэр, керер, санарар, толкуйдуур, ейге онорон керер дьодурун иккис
туЬумэдэ ситиЬиллэр. Кэпсиир, сэЬэргиир, толорор уеруйэххэ сыстар. Олонхону
классическай толорууну одо кулгаада, дууйата ылынар кыахтанар. Бу кэмнэ олонхо
туйунан хартыыналаах кинигэлэр, диафильмнар, мультиктар, видеофильмнар,
пластинкалар, араас оонньуулары тэрийэргэ анал пособиелар наадалар.
IV cyhyex. Кыра cyhyex кылаастар. Керер харах, истэр кулгаах, ейдуур ей, этэр
тыл аадар-суруйар дьодурга тирэдирэн сайдар кэмэ. Одо айылдатган бэриллибит
дьодурун сайыннарыы yhyc туЬумэдэ ситиЬиллэр. Ону таЬынан уус-уран айым-
ньыны ырытар дьодура сайдарыгар олук ууруллар. Бу кэмнэ араас олонхоттон
одолорго анаан оноЬуллубут кинигэлэр, художниктар улэлэрин альбомнара, пла­
стинкалар о. д. а. наадалар.
V cyhyyex. Орто cyhyex кылаастар. Учугэйгэ, урдуккэ, ырааска тардыстыы
кууЬурбут кэмэ. Олонходо костер араас тугэннэр киЬилии киЬи сиэрин ырытан,
кун сиригэр саамай кунду баай — киЬи утуе сиэрэ-майгыта буоларын, саха киЬитэ
ону ере тутарын итэдэтии.
Одо дьодурун сайыннарыы мунутуур туЬумэдэ ситиЬиллэр, айар талаан арылла-
рыгар олук ууруллар. Бу кэмнэ олонхону эттээн-сииннээн уерэтии, ырытыы
программада киирэрэ, художниктар альбомнара, пластинкалар, фонозапистар,
киинэлэр наадалар.
VI cyhyex. Урдуку cyhyex кылаастар. Олонхо*уйэлээх философиятын, сиэрин
бигэ ис турук оностор кэм. Ыччаттан норуот кэнэдэски кэскилэ, олодо тутулуктаа-
дын итэдэйии. Бу кэмнэ уерэнээччи айар (суруйар, толорор, уруйуйдуур, музыканы
айар, араас улэни толорор) дьодура аЬыллан, олоххо бигэ суолу-ииЬи тутуйара

226