Page 232 - Национальная школа

Ол курдук бийиги эмиэ саха кийитэ ейдуур ейун сумэтэ, саныыр санаатын саргыта,
уус тылын суегэйэ, кута-сурэ, сиэрэ-туома олоччу тумуллубут суду айымньытынан
— олоихонон — одолорбутун уерэтиэхпит, иитиэхпит.
Олонходо олодуран одону иитии уонна уорэтии, олонходо сыйыаран уу сахалыы
тыллаах, сахалыы мындыр толкуйдаах, науканан дьарыктаныан бадалаах эдэр
ыччаты сайыннарыы хайдах буолуон себуй? Ол, мин санаабар, манныктар.
1. Олонхоггон саха сиэрин-туомун уерэтиэххэ соп. Одо олох кыра саайыттан
сиэри-туому толоруу судургу еттун билэр, ейдуур гына иитиллэр. Бу улэ билигин
садаланан эрэр. Ону диринэтэн, кэнэтэн, одо саайынан корен тус-туспа чопчу
ейдобуллэри уерэтии, туому толоруу системата онойуллар.
2. Итинтэн салгыы сиэрдээх буолууга, кийи кийиэхэ, айылдада, тулалыыр эйгэдэ
сыйыан утуо угэстэригэр иитиллэн, мааны ыччат буолар. Саха ейдобулун биир
сурун уратытынан олонходо эр кийи уонна дьахтар сыйыана хардарыта ытыктайы-
ыга, ойдойуугэ, собулэйиигэ уонна субэлэйиигэ олодурара буолар. Бу икки ейдебул
кийи олодун устата салданан барар сайдыы биир кэрдиийэ буолан, оскуолада
уерэтиллэр бары предметгэргэ киирэр.
3. Одо ону-маны ейдуур буолуодуттан сатаан сан-ара уерэнэр. Отгон уус-уран
тылга уйуйарга олонхо туохха да кэмнэммэт кылаат буолар. Онон литература,
культура уруоктарыттан ураты одо куннэтэ олонхо уус-уран тылын билэригэр,
туттарыгар кыах уескэтиэххэ, болдомто ууруохха наада. Одо кыра сааЬыттан
биирдиилээн тылынан, этиинэн сан-ара уерэнэн баран, оскуоланы бутэрэригэр
олон-хо улахан кэрчигин сатаан толорор буолуохтаах.
4. Саха одо эрдэдитгэн илии-атах оонньуутугар, эт-хаан эрчиллиитигэр, бухаты-
ырга хайдах уйулларын, буйарын-хатарын эмиэ олон-хоттон булуохха сеп. Итинтэн
сиэттэрэн спортка, физкультурада эмиэ улахан уларыйыы киириэн сеп.
5. Олонхону аадан, тылын-ейун уорэтэн, билигин уерэхтээхтэр саха хантан
хааннаадын, кимтэн кииннээдин быйаарарга холоноллор. Онон олорон кэлбит
олохпутун, историябытын уерэтии эмиэ атын онкулунан барыа диэн сабадалыыр
оруннаах.
6. Олон-хо саха ейун-санаатын ырылыччы кердерер. Кини философията, бары
ейдобуллэрэ научнай хабааннаахтар. «Адыс иилээх-садалаах, алта киспэлээх Аан
Ийэ дайды» айыллыадыттан, кини ус дойдутугар буолар быйыы-майгы, олох-дьайах
бутуннуутэ туох эрэ сыалаах-соруктаах. тус-туспа торуттээх. Манна алдас эбэтэр
тубэспиччэ туох да он-ойуллубат, ханнык да быйылаан, быйыы-майгы кэпсэммэт,
барыта орун-оннугар, бэйэтэ-бэйэтиттэн ситимнэнэн тахса турар гына ойууланар.
Бу еттунэн математика, физика, астрономия курдук предметтэр дьарыктаныахта-
рын сеп.
7. Олон-хо — аан дойду культуратын сибээйэ. Кини араас омук тылыгар
тылбаастанан, оскуолада уерэтиллэр нуучча, английскай, немецкэй, французкай.
илинни тыллаах норуоттар культураларын уерэтэргэ, сибээстэйэргэ кыах биэрэр.
Итинэн бийиги билэртэн билбэккэ, чугастан ыраахха олодуран сыыйа уерэти-
ини киллэрэн, одо билиитигэр, сайдыытыгар, иитиллиитигэр сууйуулээх буолуох-
пут.
Онон, тумуктээн эттэххэ, оскуолада ей-санаа олонходо олодуран, онно сылык-
таан уерэтиллэр буолладына, ебугэлэрбит ейдерун-санааларын тилиннэрии, уерэ­
тии, онуоха олодуран саха наукатын сайыннарыы, онон аан дойду ейугэр-
санаатыгар кытгыы, биир урдук кэрдиискэ тахсыы соруга турар.

228