Page 106 - Олоҥхо биһигэр

Наара Суох дьиэтигэр-уотугар аҕыйах хоноот, аны нэһилиэгин
ыалларыгар сылдьыталаан ахтылҕанын таһаарар. Ол сылдьарын ту-
хары дьон-сэргэ тайҕа туһунан сонурҕаан ыйыталаһаллар.
... Ыллаан-туойан төрөөбүт-дьиэтигэр, алааһыгар аҕыйах хоноот,
бэйэтин уонна ыаллыы нэһилиэктэринэн күүлэйдээн ахтылҕанын
таһааран, тиһэх аалынан Дьокуускай куоракка киирэр. Ол киирэн, идэ
оҥостубутунан, ыалтан-ыалга ынырыллан, остуоруйалаан, олоҥхолоон
уонна олоххо баар буолар ол-бу омсолоох быһыы-майгы тустарынан
күлүүлэзх-элэктээх, дьону абардар-сатардар сэһэннэри сэһэргэтэлээн
аатыран сылдьыбыт. Бу сырыттаҕына саха, нуучча үөрэхтээхтэрэ бэ-
лиэтии көрөн, бэйэлэригэр сыһыаран олоҥхолотон, сэһэргэтэн ис-
тэр, биһириир буолбуттар уонна Наара Суох дьоҕуругар, талааныгар
сөп түбэһиннэрэн нуучча аатырбыт үгэһитэ Крылов үгэлэрин кытта
билиһиннэрэллэр. Маны таһынан император Петр I Балакирев диэн
саллааты, саллаааттар ортолоругар өрүү көрү-нары тарда сылдьарын
биһирии көрөн, отставкаҕа таһааран, бэйэтин дыбарыаһыгар ылан,
санаа аралдьытар, көччүйэр киһи оҥостубуттаах эбит. Отгон Наара
Суох туе бэйэтин дьээбэлэниилэрин тустарынан тылбаастатан истэ-
истэлэр нуучча үөрэхтээхтэрэ: «Молодец», — дии-дии саннын тап-
тайаллара уонна күлэн быардарын тарбыыллара үһү.
Кырдьык, Наара Суох ойууннары, аҕабыыттары, тойоттору-
хотуттары араастаан дьээбэлэтэлээн, элэктэтэлээн сирэйдэрин
кытардыбыт, саакка-суукка киллэртээбит, үрдүк ааттарын намтап-
пыт ахан киһи буоллаҕа. Ол барыта дьон-сэргэ уоһуттан түһэрбэт,
кэрэхеэбиллээх кэпеээн, сэһэн буолан, бүтүн Саха сирин үрдүнэн
тарҕанан, киэҥник аатыран, сураҕыран барбыта. Ол олохтоох тойот-
тору, ойууннары, аҕабыыттары, баайдары дьээбэлэтэлиирэ диэн кыра
буоллаҕа дии, оннооҕор бүтүн күбүөрүнэ тойотторун уйаларыгар ууну
киллэрбит киһи.
Урукку кэмҥэ куорат олохтоохторо саас, сайын кирбиитигэр
Өлүөнэ өрүс кур мууһун көтөҕөн көмүөллүүр кэмигэр биэрэккэ мустан
дьаарбайаллара, оонньууллара-көрүлүүллэрэ. Оттон өрүс уута түһэн
суунан-тараанан, көҕөрөн-наҕаран таҕыстаҕына, онно киирэн үҥкүү
тыла этэн үҥкүүлээн, оһуокай оонньууну оройуттан тутан, бөҕөстөр
тустан, быһыйдар атах оонньуутун арааһын тэрийэн күөгэйэр-
нусхайар күөх сайыны көрсөр үгэстээхтэрэ. Биир оннук түгэҥҥэ
Наара Суох бэйэтин биллэримээри дьахтар таҥаһын таҥнан дьахтар
нарын куолаһынан үҥкүү тылын этэн унаарытар. Ол ырыатыгар
күбүрүнээтэрдэри, аккыырайдары, үрээнньиктэри — бүтүн баай-
тойот аймаҕы — «солоҕут сууллуо, эппилиэккит эстиэ, ыскаабаҕыт
тостуо, олохтоох сокуон оҥоһуллуо, ордук туттаргыт уурайыа, тэҥнээх
дьүүл тэриллиэ, орто дойду олоҕо тупсуо, чэ, быһатын эттэххэ, киһи
барыта тэҥ буолар саҥа олох-дьаһах тэриллиэ», — диэн бүтүн куорат
дьоно истиитигэр, бүтүн судаарыстыбаны утаран үҥкүү тыла этэн
турардаах. Онтукайа кэннэ кэнтиктэнэн тахсыбыт. «Маннык тылы-
өһү, өйү-санааны Наара Суохтан атын ким да оҥоруон табыллыбат»,

102