Page 138 - Олоҥхо биһигэр

кылаах икки киһи кэккэлэһэ ту ран, бастакыта түүтэх баайыытын
быһа сото-сото, тарыйан иһэр, ону иккнс киһи малатыылка айаҕар
быыстала суох симэр. Малатыылка маҕалайа толору буоллаҕына
тыаһа биир күдьүс мөҥүрээн, күҥкүнээн олорор, бэрт кыратык
бытаарыы тахсан, маҥалайа арыый быһаҕас буолла эрэ, тыаһа тута
уларыйа охсон, сатаҕайдык маҕыраабытынан барар. Оччоҕуна дьон
туох баар күүстэринэн мөхсөллөр, алларааттан эһиллэр түүтэхтэр
элээриҥнэс буолаллар, үөһээҥҥи дьон малатыылкаҕа утар, тарыйар
түүтэхтэрэ арда суох субуллан олорор. Сарсыарда үөл-дьүөлтэн киэһэ
хараҥарыар диэри күн аайы итинник түтүмэллээх, күүрээннээх үлэ.
Аһара күлүмэх, ыарахан үлэнэн үөһэ малатыылка айаҕар турааччылар
гиэннэрэ буолара. Дьон чулуулара, эдэрдэрэ даҕаны өр тулуйбаттара.
Арай Еремей Аммосович уонна Митрофан Васильевич Бурцев (кэн-
ники биллиилээх оҕуруотчут) күһүнү быһа, сиэмэ астааһына бүтүөр
диэри, биир да күн солбуйтарбакка үлэлээбиттэрин туһунан Хоро
кырдьаҕастара ахталлар.
Еремей Аммосович олоҥхонон ордук эдэригэр Дьокуускайга,
кини чугаһынааҕы улуустарга сылдьар кэмнэригэр дьарыктаммыт.
Кэнники сэдэхтик, бэркэ быһа гыммат дьонугар олоҥхолуура. Мин
кинини бастаан 1927 сыллаахха Хатыҥ Көлүйэ диэн сиргэ урууга
олоҥхолообутун истибитим. 1930 сыллаахха сааһыары кыһын оройуон
киининээҕи миэлиҥсэҕэ сиэмэ тартара киирэн иһэн, биһиэхэ хоно
кэллэ. Ат сыарҕатыгар уһаты тиэйиллэр сүүнэ хааһахха сиэмэлээх.
Чэйдээн баран таһырдьа тахсаары туран: «Тайылаа, хааһаҕы ампаарга
киллэрбит киһи дуу, баҕар, сылгылар тыытыахтара, аһаҕас дуо?» —
диэтэ. Тохтуу түһэн баран, аҕам көмөлөһөөрү тахсыбыта, оҕонньор
хааһаҕын ампаарга киллэрэ сылдьара үһү. Сарсыарда эмиэ соҕотоҕун
көтөҕөн таһааран тиэммитэ. Оҕус тириитинэн уһун ньолбуһах гына
тигиллибит от хааһахха 12 буут сиэмэ киирэрэ үһү. Кытаанахтык
тиһиллибит хааһах көтөҕөргө тутулуга суоҕа, киһи кыаҕын был-
дьыыра оччотооҕу дьоҥҥо үчүгэйдик биллэр. Тэтиэнэҕимсийэн
оту-маһы да тардыалыыр да дьон алта бууттаах хааһаҕы кыайбатах
түбэлтэлэрэ баар буолара. Ол киэһэ эрдэттэн «Дьуларытта Дьулаан
Дохсун» диэн олоҥхону баллачча уһуннук олоҥхолообута. Олус
чааҕыра суох, судургу, лоп-бааччы кэпсээннээх, киэҥ-куоҥ, бөдөҥ
кылыһахтаах куоластаах этэ. Дьулаан Дохсун аан дойдутун кытта
бырастыыласпакка баран хаалан, сырыыта табыллыбакка, Уот Со-
луонньай диэн абааһы адьырҕатыгар хотторон эрэй-муҥ бөҕөҕө
түбэспитэ. Олоҥхотун саҕаланыыта ураты: бухатыыры ханнык эрэ
көтөр уйатыгар иитиэхтээбитэ. Сүрдээх былыргы, олонхо ийэтин-
аҕатын олоҥхолоото быһыылаах дэспиттэрэ дьонум барбытын кэннэ.
Кэнники кинини истибэтэҕим. Соччо сааһырбакка эрэ, сэрии ин-
нигэр ыалдьан өлбүтэ.
Н.Д. Бурцев
Умнуллубат дьүһүннэр. — Дьокуускай, 1995.

134