Page 83 - Олоҥхо биһигэр

Лөгөйгө Бурнашев Н.П.-Боодоҕос, Бээрийэҕэ Арсентьев Н.-Халлакы
уола уо.д.а.
Н.Д. Бурцев
«Умнуллубат дьүһүннэр» кинигэттэн
(Ахтыы кылгатылынна)

1.6.10. БӨҔӨ АРАМААНА

Дүпсүн улууһун Тэбиик нэһилиэгин дьадаҥы ыалыгар 1900 с.
Соловьев Петр Назаровичтаахха уол оҕо төрөөбүтэ. Оҕону алта хон-
нороот, билэр ыалларыгар Алексеев Петр Григорьевичтаахха иитиэххэ
биэрбиттэрэ. Бу уолтан колхуоһунай тутуу хорсуна, кэлин комму-
нистическай үлэ удаарынньыга, норуот ырыаһыта, олоҥхоһута буола
үүммүтэ. Арамаан ииппитинэн аҕата, Бөҕө Бүөтүр диэн аатынан
дьонугар-сэргэтигэр биллибит үтүө үлэһит, уус идэлээх дьадаҥы киһи
эдэр сааһыгар Байаҕантай улууһун баайдарыгар: Бөтүрүүнньэ Саабы-
лыскайга, Тынай уола атыыһыт Дааксаҕа хамнаска сылдьыбыта. Оту-
тун туолан эрэ баран, кэргэнинээн биир ыанар ынахтарын сыарҕаҕа
көлүнэн, утуйар таҥастарын, үстээх кыыстарын тиэнэн дойдуларын
булбуттара. Дүпсүҥҥэ «Эһэ хаспыт» диэн быыкаа алааһы өлбүгэ сир-
дэнэн, кыра туруорбах балаҕан туттан, туспа буруо таһаарбыттара. Уол
оҕолоро суоҕунан Арамааны иитэ ылбыттара. Бөҕө Бүөтүр кырыымчык
олохтоох киһи. Арамааны кыратыттан үлэҕэ үөрэппитэ. Тоҕустааҕар
дьоҕус, тупсаҕай хотуур оҥорон, ходуһа саҕатыгар от оҕустарбыта.
Бугул түгэҕэ харбатара, мае үлэтигэр илии-атах оҥостуммута. Суруйан
биэрэн мае суорарга уһуйбута. Итинник Арамаан кыратыттан үлэҕэ
эриллэ иитиллибитэ. Дьадаҥы ыал оҕото, тиийиммэт-түгэммэт буо-
луу эрэйин, кыһалҕатын этинэн-хаанынан билбитэ. Оскуола, үөрэх
диэҥҥэ тиксибэккэ, хотуур, сүгэ киһитэ буола улааппыта. Сүүрбэтин
ситэ илигиттэн оччотооҕу тыа сирин бары сүрүн үлэлэригэр: илии
хотуурунан от охсууга, сүгэнэн маһы кэрдиигэ, суорууга, сиэрпэнэн
бурдугу быһыыта чугас эргин тэҥнээҕин булбатаҕа. Дэлэҕэ, аҕа да,
балыс да дьонноро: «Оо, Бөҕө Арамаана кэлэр үһү. Дьэ, ол сүгэлээх
сүүнэтин, хотуурдаах хорсунун кытта тулуһар кыах суох», — диэн
ытыктаан, дьулайан кэпсэтиэхтэрэ дуо?
М анна даҕатан эттэххэ, былыр техника суоҕар илии-хары
күүһүгэр эрэниллэр кэмҥэ, киһиттэн таһыччы ордук «улуу охсооччу-
лар», бастыҥ кэрдээччилэр улууска, нэһилиэккэ үөскэтэлиир этилэр.
Арамаан оннук дьоннортон биир үчүгэйдэрэ буолуохтаах. Кини үөһэ
ааттаммыт үлэлэргэ көрдөрүүлэриттэн аҕыйах холобуру аҕалыахха.
Оту охсорунан саҥа аатыран эрэр кэм игэр, аҕатыныын
Куоҕастаах алааска отууга хоно кииртэр. Отууларын оҥостунан баран,
аҕата Бөҕө Бүөтүр Туомуска уола диэн киһиттэн иэһигэр «сарсын
отто оҕус» диэн көрдөһө барбыт. Туомуска уола Көстөкүүн, аатырбыт
охсооччу, үлэтин үгэнигэр сылдьар кэмэ эбит. Бөҕө оҕонньор уола
төһө охсорун билэргэ оҥостуммут бадахтаах. Оттон Арамаан үтүө

79